У Вільні ў палацы Хадкевічаў (Літоўская мастацкая галерэя) на вуліцы Вялікай, 4 (Didћiojo, 4) да 20 мая працуе маштабная выстава «Сапегі — дзяржаўныя дзеячы, мецэнаты і калекцыянеры».

Значнасць Сапегаў у гісторыі Вялікага Княства Літоўскага цяжка пераацаніць: 51 з іх займаў найвышэйшыя пасады. Трое былі біскупамі, 30 — сенатарамі, 5 — гетманамі, 6 — канцлерамі і падканцлерамі…

Сігнатура вялікага князя Льва Сапегі

Сапегі прайшлі шлях ад баяраў-русінаў да князёў Святой Рымскай імперыі; ад дробных землеўласнікаў да найбуйнейшых латыфундыстаў; ад абаронцаў праваслаўнай веры да ўсвядомленых пратэстантаў і гарачых каталікоў; ад баяраў на перыферыі Еўропы да грамадзянаў свету.

Сапегаўскай выставай Літва паказала, як такія рэчы трэба рабіць. Чаго варты 544-старонкавы каталог-фаліянт з пералікам экспанатаў і грунтоўнай даведкай пра кожны.

Экспанаты ж — рарытэтныя рэчы і мэбля з палацавых інтэр’ераў Сапегаў, кнігі іх бібліятэкі, дакументы, выданні Статута 1588, які склаў слынны канцлер Леў Сапега.

Дарэчы, летась Нацыянальная бібліятэка Беларусі ў супрацоўніцтве з Расійскай нацыянальнай бібліятэкай (РНБ) выпусціла кампакт-дыск «Сапегіяна: кнігазбор роду Сапегаў» — з каталогам кніжак сапегаўскай бібліятэкі, адной з найбольшых у ВКЛ, і копіямі каштоўных выданняў. Пра кампакт-дыск на выставе звестак няма — адчуваецца, што беларускі бок не браў удзелу ў яе арганізацыі.

Унікум выставы – партрэтная галерэя роду

Але Беларусь непазбежна там прысутнічае. Найперш — у панарамных здымках храмаў, фундаваных Сапегамі, і іх рэзідэнцыяў: замкаў у Старым Быхаве, Гальшанах, Дзярэчыне, кляштараў картузаў у Бярозе і кармелітаў у Бялынічах, палаца ў Ружанах, езуіцкага калегіума ў Оршы, царквы Св. Тройцы ў Чарэі, касцёла Св. Андрэя ў Слоніме…

Сапраўдны унікум выставы — партрэтная галерэя роду. Усе 72 партрэты — ад Гедыміна і легендарнага Сунігайлы-Сямёна — прывезеныя ў Вільню з Кракава. Баракальная калекцыя партрэтаў — велічнае відовішча.

Выстава адбываецца пад ганаровым патранатам князя Міхала Сапегі, які жыве ў Бельгіі. На адкрыцці князь адзначыў, што пакідае гісторыкам ацэнку палітычнай дзейнасці Сапегаў: «Я ўсведамляю, што гэтая ацэнка не заўжды будзе карыснай». Але пасля Сапегаў засталася і багатая культурная спадчына, якой могуць ганарыцца народы ВКЛ і Рэчы Паспалітай.

Герб «Ліс»

У XVII—XVIII стст., падчас супрацьстаяння з Радзівіламі, быў складзены легендарны радавод Сапегаў. Нібыта пад імем Сямён хрысціўся троцкі кашталян Сунігайла, унук князя Нарымонта Гедымінавіча. Даследаванні гэтага не пацвярджаюць. Польскі гісторык Уладзіслаў Сямковіч дапускаў, што Сунігайлавічы, якія карысталіся гербам «Ліс», у 1434 прынялі ў гербавае брацтва Сапегаў.

Герб «Ліс» — двойчы перакрыжаваная срэбная страла ў чырвоным полі. «Лісам» ён завецца, бо кляйнот (геральдычнае завяршэнне шлема) у класічным варыянце герба — палова лісіцы. Апісанне герба стала родавым дэвізам Сапегаў: «Крыж азначае цноту, а страла — перамогу…»

Радавод ад пісара Сямёна

Род Сапегаў — са Смаленшчыны. Першым з Сапегаў вядомы Сямён, які ў 1440-я быў пісарам Казіміра Ягайлавіча. У войнах з Масквою ў 1500—1503 і 1512—1522 ВКЛ страціла тэрыторыі, дзе знаходзілася маёмасць баяраў Сапегаў, — Ельню, Гарадзішча, Апакаў. Але Сапегі прыдбалі праз службу і ўдалыя шлюбы новыя ўладанні. Сыны Сямёна Багдан і Іван — пачынальнікі галоўных ліній роду: старэйшай Чарэйскай—Ружанскай і малодшай Кодзенскай. Назвы пайшлі ад галоўных уладанняў — Чарэі пад Чашнікамі, Ружанаў пад Слонімам ды Кодня на Берасцейшчыне (сёння ў Польшчы).

Алег Дзярновіч, nn.by

23 траўня (серада) у мастацкай галерэі Л. Шчамялёва (пр-т Ракасоўскага, 49) адбудзецца літаратурна-музычная вечарына “Паэтычная палітра”.

У праграме:

- Навіны літаратурнага жыцця;
- Прэзентацыя паэтычнага зборніка І. Хадарэнка;
- Музычныя інтэрпрэтацыі вершаў;
- Прадстаўленне мастацкіх перакладаў.

Планаваныя ўдзельнікі:

Генадзь Бураўкін, Леанід Дранько-Майсюк, Міхась Скобла, Барыс Пятровіч, Алесь Пашкевіч, Ірына Хадарэнка, Павел Надольскі, Аляксей Чубат, а таксама Алег Хаменка ды іншыя.

Пачатак 18.30. Уваход вольны. Колькасць месцаў абмежаваная.
Папярэдні запіс па тэлефонах: 8(029)6787536, 8(029)7787531.

Botanic Project адзін з самых актыўных канцэртуючых калектываў Беларусі. Каманда выступае пастаянна і даволі часта выязджае ў туры. Нядаўна музыкі езьдзілі з выступамі па Прыбалтыцы. Увесну яны прадставілі на вялікім сольным канцэрце ў Менску свой новы альбом «Реанимация», ужо трэці ў дыскаграфіі. «Батанікаў» часта называюць вядучай рэгі-камандай краіны. Адзін з вакалістаў Андрэй «Кешман» Багамолаў кажа, што стаўленьне да такога азначэньня ў музыкаў спакойнае: «У прынцыпе і рэгі-каманд у нашай краіне зусім няшмат. Мусіць вылучаюцца дзьве – наша ды “Адыс Абеба”. Аб’ектыўна яны зьяўляюцца флягманамі беларускага рэгі-руху. І мы вельмі радыя, што маем такі статус, да якога ішлі не адзін год. Спадзяемся плянку не апускаць».

Другі вакаліст каманды Клім Малажавы просіць не дзівіцца таму, што яны вырашылі граць рэгі – у кірунку, што ня надта ўласьцівы як для нашай не заўсёды цёплай і ветлівай краіны. «Гісторыя сьведчыць, што музыка рэгі лепш за ўсё прарастае ў краінах, дзе падавалася б, ня самая ўрадлівая глеба для гэтага. Мяркую, што інтарэс да слабой долі выклікаюць суворыя палітычныя рэжымы, галеча ды культурны застой, бо рэгі ў першую чаргу музыка пратэста, музыка нязгоды з навакольным сьветам, а не “донтворыбігэпі” зь песьнямі пра лета, сонца ды бяздумны пазытыў, што мяжуе з амёбным дэбілізмам».

Усе тры альбомы ў Botanic Project – расейскамоўныя, хоць музыкі кажуць, што неаднойчы думалі пра запіс трэкаў па-беларуску. «Нам вельмі прыемна, што ў Беларусі засталося так шмат гуртоў, якія пяюць менавіта на роднай мове, радуе новая хваля патрыятычна настроеных артыстаў. Мы заўжды падтрымлівалі гэты рух і самі запяем па-беларуску абавязкова», – кажуць Клім і Кешман. І каб ня быць галаслоўнымі абвяшчаюць праз Tuzin.FM конкурс на лепшы пераклад адной з сваіх каронных песень, якая завецца «Снайпер».  «Падсэнсаў менавіта ў гэтым творы даволі шмат, – кажа Клім. –  Нібы тут вядзецца пра маладога жаўнерыка, які насуперак сваім жаданьням вымушаны ваяваць ды забіваць, але тутсама прыводзіцца алегорыя з нашым сучасным думаючым чалавекам. Чалавекам менавіта з нашай краіны. Хапае тут сарказма на адрас тых, хто адпачывае на Гоа, з нагоды сыраядзеньня ды праваслаўя, пра тое, што гэта ня так важна, як скажам тое, што “мэдаль за адвагу замест байца атрымала сьмерць”».

Tuzin.FM і музыкі з Botanic Project прапануюць усім цікаўным паўдзельнічаць у конкурсе на пераклад песьні «Снайпер». Свае творчыя пераасэнсаваньні можна дасылаць да 12 чэрвеня на адрас tuzin@fromby.net з абавязковай пазнакай у тэме «Конкурс перакладаў». Аўтара лепшага перакладу чакаюць падарункі ад музыкаў і «Тузіна Гітоў».

Аўдыё. Botanic Project – Снайпер 

(музыка – К.Малажавы і А.Багамолаў, словы – К.Малажавы)

Во мне живёт снайпер-простой белорусский герой
Он помнит, как ярко горел в глазах наших предков огонь
Мы серые будни зажали в огромный кулак
Летим на Карибы, брат, на Гоа философский бардак
Стреляйте рабы, ваши души замёрзнут в раю
Отдел по какой-то борьбе запретил петь песню мою
А дома тепло, но в гостях я увижу себя
На наши подлодки опять забыли купить якоря.

Снайпер ждёт приказ, нелегко ему сейчас,
Нет ни боли, нет любви, лишь точка краснеет вдали
Снайпер ждёт ответ почему в 17 лет
Нет ни страха, нет вины, лишь хохот чужой войны

Во мне живёт странник, простой бородатый мужик.
И спят сыроеды опять им снится кровавый шашлык
Закончилась песня, но осталось чуть-чуть вискаря
Вдова загуляла, ой, её душу уносят моря
Всё кончится плохо для всех кроме деток индиго
Не ищи меня сестра в плену православного иго
А помнишь как раньше мы хотели с тобой постареть
Медаль за отвагу вместо бойца получила смерть.

Усе альбомы каманды можна спампаваць на афіцыйным сайце botanicproject.ru.

Ужывую Botanic Project можна будзе пачуць 30 чэрвеня на хутары Шаблі. Гурт будзе адным з хэдлайнэраў фэсту «ПІКНІК.BY».

«Тузін Гітоў»
Фота: Аляксандр Ждановіч

Fête de la musique – Brest, France

l’Arsenal – Brest, France

La Mer – Brest, France

Паводле streetartutopia.com

Падрыхтоўчую працу вядуць спецыялісты Акадэміі навук. Тэксталагічную групу ўзначальвае прафесар Сцяпан Лаўшук.

Першы том выйдзе ўжо ў чэрвені, паведаміў ён «Нашай Ніве», наступны — у канцы года.
Згодна з пастановай Савета Міністраў, закончыць выданне збору твораў павінны ў 2016-м — па два тамы штогод.

Творы размяркуюцца наступным чынам.

1,2 — апавяданні і нарысы; 3,4 — аповесці; 5,6,7 — раманы; 8,9 — літаратуразнаўства, крытыка; 10 — расейскамоўны раман «Капитан Степь идет в разведку», напісаны ў суаўтарстве з расійскім журналістам Віктарам Мамантавым, драматургія, эпісталярый.

Са словаў Сцяпана Лаўшука, у збор твораў увойдуць апавяданні, якія раней не публікаваліся.

Івана Навуменка (1925-2006) — пісьменнік, літаратуразнавец. Нарадзіўся ў гарадку Васілевічы Рэчыцкага раёна. Удзельнік Другой сусветнай вайны. У 1950-м скончыў філфак БДУ. Працаваў у раённых і рэспубліканскіх газетах. Узначальваў Інстытут літаратуры АН, з’яўляўся віцэ-прэзідэнтам Акадэміі навук. Доктар філалагічных навук, прафесар. Старшыня Вярхоўнага Савета БССР (1985-1990).

Аўтар раманаў «Сасна пры дарозе», «Вецер у соснах», аповесці для дзяцей «Вайна каля Цітавай копанкі». Узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй БССР за літаратуразнаўчыя кнігі пра Янку Купалу і Якуба Коласа. У 2005 адмовіўся падтрымаць стварэнне прадзяржаўнага Саюза пісьменнікаў на чале з Мікалаем Чаргінцом.

Сяргей Макарэвіч, nn.by

Гэта прадугледжваюць змены і дапаўненні, унесеныя ў Кодэкс пра шлюб і сям’ю.

Пакуль шлюб рэгіструюць толькі па месцы жыхарства аднаго з сужонкаў, альбо іх бацькоў. А пасля 24 ліпеня зрабіць гэта можна будзе ў любым ЗАГСе краіны, галоўнае, каб знайшоўся вольны час.

Закон дазволіць рэгістраваць шлюбы па-за межамі ЗАГСаў: на прыродзе, каля помнікаў архітэктуры.
Паслугу можна замовіць, заплаціўшы пэўную суму за кожную гадзіну, якая спатрэбіцца супрацоўніку ЗАГСу для паездкі да месца цырымоніі і назад.

Паводле зменаў у законе зарэгістраваць шлюб можна будзе знайча хутчэй. Калі зараз – не раней чым за 15 дзён пасля падачы заявы, то з 24 ліпеня – праз 3 дні. Галоўнае, зноў жа, наяўнасць вольнага часу на абраную дату.

Кася Крот, Твой Стыль

Першымі на сцэну Jack Club выйшаў зусім не S°unduk, а дзяўчаты са струннага квартэта Blunsh, якія ў час з’яўлення музыкаў гралі мелодыі з песняў гуртоў Abba і Depeche Mode, што паступова зліліся ў адзін твор – пра дзіўны сундук, які напісала ўжо сама Ганна Хітрык. Спявачка патлумачыла, што канцэрт гэты яны вырашылі зрабіць невыпадкова, а з годнай мэтай: “Каб людзі растрэсліся перад летам ды патанчылі”. Праўда, музыкі зайгралі пры гэтым даўнюю песню “Шепотом”, яшчэ з часоў гурта “Дзецідзяцей”. Дзяўчаты з Blunsh былі пакліканыя, відаць, каб часова замяніць віяланчэлістку гурта Юлію Глушыцкую.

Безумоўна, па добрай традыцыі Хітрык практычна кожную песню камусьці прысвячала. “Героя”, напрыклад, – свайму сыну Сцёпу, “Предпочтения” – усім дзяўчатам. Між песнямі Ганна згадала пра тое, што кожнаму прысутнаму далі на ўваходзе кулёк з пазнакай “сакрэцік”, і параіла змесціва таго кулька закапаць у зямлю, каб мець адчуванне, што ў цябе недзе схавана нешта патаемнае.

Вядома ж, на свой канцэрт музыкі падрыхтавалі некалькі сюрпрызаў для гледачоў. Праўда, адзін з іх не атрымаўся. Як патлумачыла Ганна, падчас выканання песні пра Слана гітарыст каманды Павел Траццяк меў апрануць модны і стыльны прадмет, які, аднак, нехта скраў на папярэднім канцэрце ў Віцебску. Але падчас яе выканання гітарыст і так захаваў непаўторнасць, якая абяцалася спачатку. А вось песня з пераапрананнем пра вусеня, які марыць стаць матыльком, “адбылася” – адпаведны касцюм у Ганны ніхто не рызыкнуў красці. Сам твор быў прысвечаны будучаму фестывалю “Еўрабачанне”, а таму прадстаўлены з пафасам як “Butterfly”.

У час канцэрту Ганна Хітрык таксама зладзіла розыгрыш падарункаў, прычым гэта былі як торбачкі ад кампаніі “Будзьма беларусамі”, так і пласцінкі ад камароў. Выявілася, што гэтым канцэртам гурт развітваецца са слухачамі на лета. Спявачка нават выканала “Изгиб гитары желтой”, заявіўшы, што гэта таксама яе песня, напісаная яшчэ да нараджэння. Усім прысутным Ганна пажадала прыемных падарожжаў у гэты час ды выканала адпаведны твор з рэпертуару “Дзецідзяцей”, які так і завецца – “Падарожжа”. “Я ў захапленні, – дзялілася яна эмоцыямі пасля таго як праспявала. – У мяне адчуванне, што вы спяваеце замест мяне!” Пад канец Ганна сказала, што ў яе гурта самы прыемны ды ўдзячны слухач, і падзякавала ўсім, што не елі, гледзячы на сцэну.

Тэкст: Мікалай Дубавіцкі
Фота: Аляксандр Ждановіч

Статут быў выстаўлены на продаж на электронным аўкцыёне ўладальнікам антыкварнай крамы ў Маскве. Дадзены асобнік ацэнены ў суму $45 тыс. (каля Вr360 млн).

Пры гэтым частку грошай (10%), паводле папярэдняй дамоўленасці з прадаўцом, неабходна сабраць цягам двух тыдняў у якасці закладу.

Толькі пасля гэтага лот будзе зняты з аўкцыёну, а магілёўцам дадуць магчымасць сабраць цягам трох месяцаў астатнюю суму.

Паводле словаў Аляксея Бацюкова, ва ўсім свеце налічваецца каля 60 асобнікаў усіх трох выданняў Статута, з іх 29 адносяцца да выдання 1594–1595 гадоў.

Месцазнаходжанне гэтых асобнікаў: Вялікабрытанія (1), Літва (6), Польшча (6), Расія (11), Украіна (5), а ў Беларусі няма ніводнага. Як прыватнымі асобамі, так і дзяржаўнымі інстытутамі краіны ўжо рабіліся спробы выкупіць асобнікі Статута, аднак беспаспяхова. «Цяпер у беларусаў з’явілася рэальная магчымасць вярнуць на радзіму рэдкую кнігу, але ўсё будзе залежаць ад нашай актыўнасці», — лічыць дырэктар музея. Што да сапраўднасці выдання, то ёсць заключэнне Расійскай дзяржаўнай бібліятэкі, падпісанае вядомым спецыялістам А. А. Гусевай, дадаў ён.

Статут ВКЛ — найвышэйшае дасягненне старабеларускай прававой думкі, аснова ўсёй юрыдычнай сістэмы ВКЛ.

Па сутнасці, гэта была сярэднявечная Канстытуцыя, якая дзейнічала на ўсіх землях сучаснай Беларусі і была адной з самых прагрэсіўных у Еўропе. Статут паўплываў на станаўленне нацыянальнай прававой думкі, а таксама на юрыдычныя традыцыі суседніх краін — Расіі, Польшчы, Эстоніі, Латвіі і інш. Магчыма, менавіта дзякуючы яму беларусы адрозніваюцца вялікай павагай да права.

Статут 1588 года распрацаваны падканцлерам ВКЛ і старастам магілёўскім Львом Сапегам і быў выдадзены за яго асабістыя сродкі ў друкарні, заснаванай у Вільні Пятром Мсціслаўцам на грошы магілёўскіх купцоў Мамонічаў.

У цяперашні час вядома пра тры выданні Статута — 1588, 1592–1593 і 1594—1595 гг. Дарэчы, рэальны шанец на поспех у дабрачыннай акцыі ёсць. Бо магілёўцы ўжо дапамаглі летась папоўніць фонды музея гісторыі Магілёва рарытэтам — фаліянтам «Часоўніка», датаваным 1773 годам.

* * *

УК «Музей гісторыі Магілёва» 212030 Магілёў, вул.Ленінская, 1А

рахунак:

УНП 790203960

Філія 700 МАУ ААТ «АСБ Беларусбанк» МФО 153801536

р/р 3642014673147

Магілёў, вул. Першамайская, 71

Мэта плацяжа: На развіццё музейнай справы і ахову гісторыка-культурнай спадчыны (для купля Статута ВКЛ)

! Бухгалтэрыя музея просіць дакладна пазначаць мэту плацяжа.

nn.by паводле БелТА

ІІІ Фестываля моладзевай журналістыкі “Твой стыль”: «Стартуй Якасна!» прадстаўляе. 26 мая, 18:00, фолк-рокавы гурт «Людзі на балоце».