Як я стаў беларусам

– Дакумэнтальна-мастацкі праект “Як я стаў беларусам” — гэта гісторыі людзей, якія “раптоўна” расплюшчылі вочы і ўсьвядомілі, што “беларус/ка” – гэта крыху болей, чым запіс у пасьведчаньні пра нараджэньне. Пакуль малая колькасьць дзяцей нарадзілася ў сем’ях, дзе бацькі ўсьведамляюць сябе беларусамі: ведаюць гісторыю, мову і культуру сваёй краіны. Большасьць прыходзіць да веды Беларусі самастойна.

Кожны з тых, хто ўважае сябе беларусам, мае сваю гісторыю пераадоленьня бар’еру – напрыклад, першай фразы літаратурнай беларускай мовай, прамоўленай у публічным месцы на тэрыторыі Беларусі.

***

“Падумай, гэта на ўсё жыцьцё!” – усхапілася маці, калі сын прыйшоў атрымаць пашпарт і зрабіў выбар для графы “нацыянальнасьць” – беларус. Маці – беларуска, а бацька – расеец: выбірай! Сярэдзіна 1980-х. Час разьвітога застою СССР.

“Не прыдумляйце вы вашу беларускую мову!”, – запэўнівае мяне чыстай беларускаю мовай бабуля ў Капыльскім раёне. Мы – рускія, а ў суседняй вёсцы – палякі, гаворым па-свойму”.

“Мы вабшчэ-та палякі”, – тлумачыць саракагадовы мэханізатар Астравецкага раёну. ХХІ стагодзьдзе, забыліся застой і перабудова, але засталіся старшыні калгасаў. Тут старшыня езьдзіць на джыпе “Чырокі”. Мова мэханізатара, за выключэньнем некаторых “вабшчэ”, вартая ўзораў для падручніка беларускай мовы.

“Сколько нам, беларусам, можно лапшу вешать? Мы – древний народ с древней историей, культурой, языком!”, – тлумачыць сябра, якому пакуль цяжка хутка выказвацца літаратурнай беларускай мовай.

Што значыць быць беларусам: ліцьвінам, русінам, балтам, заходнім расейцам, усімі разам? Каталік, праваслаўны, паганец, юдэй, мусульманін, старавер, крышнаіт, баптыст, байкер, скейтэр, панк, мэталіст, левы, правы, паўночны, паўднёвы, крывіч, дрыгавіч, радзіміч, яцьвяг, гот, кот, рак, жук, жаба?.. Мы такія розныя, і ўсё-ткі частка нас разам!

Ня гледзячы на розныя рэлігійныя, палітычныя, сацыяльныя, цывілізацыйныя (!) погляды, мы клічам сябе беларусамі. Тлумачым сваім “рускім” ці “польскім” сваякам, што рэлігійная і нават этнічная прыналежнасьць – гэта ня тое, што нацыянальнасьць.

“Падумай, гэта на ўсё жыцьцё!”. Іншы мой прыяцель ня меў у бацькоў у пашпартах запісу “беларус/ка”, але настаяў на запісу “беларус”.

“Чым адрозьніваецца балівіец ад вэнэсуэльца?”, – запыталася гераіня аднаго з апавяданьняў Х. Л. Борхэса. “Ня ведаю, – адказаў суразмоўца з Лацінскай Амэрыкі. – Гэта пытаньне веры”.

Чым беларусы розьняцца міжсобку? “Скажыце, чаму ваш лёзунг “Будзьма беларусамі!” – мы і так беларусы!” – чуваць абураны голас. Адказ: “Чым дакажаце?”

***

Чытаць гісторыі.

Дашлі сваю гісторыю на адрас: sieviaryn@gmail.com

Глядзець па тэме:

Чым можна даказаць, што ты беларус?

Маркеры і імпульсы беларусізацыі

100 историй о том, «Як я стаў беларусам»