Тэатр за Мінскай кальцавой: ёсць такое слова — план!
“Геаграфія выязной дзейнасці Мінскага абласнога драматычнага тэатра — шырокая, — паведаміў яго дырэктар Юрый КРЫВЕНЬКІ. — Гэта Палачаны, Бярэзінскае, Краснае, Вяжуці, Лебедзева, Чысць… Сюды ўваходзіць так званая Нарачанская зона, дзе знаходзіцца мноства санаторыяў, і раён пасёлка Радашковічы, у якім размяшчаюцца дзіцячыя летнікі.
Нам ёсць што прапанаваць сельскаму гледачу. Папулярнасцю карыстаюцца “Камедыя” У.Рудава, “На другi дзень Сёмухі” паводле п’есы “Прымакі” Янкі Купалы. У лідары выязнога пракату мінулага сезона выйшаў спектакль “Банкет” паводле Ніла Саймана. Культарганізатары на месцах звычайна просяць прывозіць спектаклі забаўляльнага кірунку. Калі ж казаць аб працы па квітках, то 90% ад агульнага збору прыпадае на спектаклі дзіцячага рэпертуару. І тут у нас ёсць свае лідары — гэта “Казка пра чырвоную стужачку” і прыгодніцкае прадстаўленне “ Усё будзе хараШОУ”, якое нядаўна адыгралі ў 100-ы раз! (За тры гады пракату дзіцячага спектакля — вялікая лічба).
З санаторыямі і дзіцячымі аздараўленчымі летнікамі мы працуем па безнаяўным разліку. Яшчэ асаблівасць. Абслугоўваннем спектакля занята частка тэхнічнага персаналу: святло, гук, касцюмер, рэквізітар і гэтак далей. Таму на выезд мы стараемся пасылаць спектаклі з найменшай колькасцю акцёраў.
Я выступіў з ініцыятывай аднавіць спектакль “Нязваны госць” па п’есе Святланы Бартохавай, які калісьці з поспехам ішоў на сцэне тэатра. Мэта яго другога “нараджэння” — гэта менавіта пракат па аграгарадках і санаторыях. Спектакль вельмі мабільны, там занята ўсяго два акцёры. Думаю, гэтая гісторыя знойдзе свой водгук як у гарадскога, так і ў сельскага гледача”…
Распавядае рэжысёр Палескага драматычнага тэатра з Пінска Павел МАРЫНІЧ: “Наш тэатр не выязджае ў сельскую мясцовасць, паколькі ў нас адсутнічае свой аўтатранспарт. Аднак жыхары раёна — частыя госці на нашых спектаклях. У гастрольнай дзейнасці ж летась было два яркія моманты: паездка на Міжнародны тэатральны фестываль “Белая Вежа” ў Брэст і паспяховыя гастролі ў Баранавічах ды Ляхавічах. Сітуацыя ж з выязной дзейнасцю па раёне можа змяніцца сёлета, паколькі тэатр збіраецца набыць аўтобус.
Я думаю, што ў рэпертуары кожнага тэатра ёсць свае выязныя спектаклі. Так, у нас — тузін вячэрніх пастановак і дзве дзіцячыя. Яны розныя па жанрах: гэта і маладзёжная драма, і камедыя, і класіка — беларуская і руская. Ёсць што паказаць гледачам, але не на ўсіх пляцоўках можна размясціць дэкарацыі. Напрыклад, спектакль “Гаральд і Мод” быў вельмі цёпла прыняты ў Баранавічах. Чым не варыянт для выезду? А яшчэ маладзёжная драма “Я так хачу дадому!”, камедыя “Кветкі правінцыі” — спектакль, які пераносіць гледача ў 1990-я. Яшчэ і казкі… Астатняе — гэта выбар арганізатараў і гледача”.
Дырэктар — мастацкі кіраўнік Гомельскага гарадскога маладзёжнага тэатра Юрый Вута — натура творчая, таму свой адказ ён пачаў з жарту ў тэму, які надзвычай папулярны ў іхнім тэатры. “Куды мы ездзім? Мы гастралюем па ГДР!”. Абрэвіятура гамяльчанамі расшыфроўваецца, як Гомель, Добруш і Рэчыца.
“Наш тэатр гарадскога падпарадкавання, таму першачарговая задача, якая стаіць перад намі, — абслугоўванне гарадскога гледача. У плане работы значыцца пункт па абслугоўванні сельскага гледача. Гэта зусім невялікі працэнт, парадку 8 — 10 выездаў за сезон. Натуральна, мы не вывозім пастаноўкі накшталт “Маркітанткі Ганны Фірлінг” па Бертольду Брэхту. Гэтую функцыю выконваюць спектаклі выхаднога дня, такія як “Некамедыя” У.Рудава , “Вячэра з дурнем” Ф.Вэбера і іншыя. З дзіцячага рэпертуару —- “Залатое сэрцайка”, “Кот у ботах” Ш.Перо, “Стойкі алавянны салдацік” Г.-Х.Андэрсана. Звычайна мы прапануем патэнцыйным заказчыкам азнаёміцца з анатацыямі да спектакляў, якія размешчаны на сайце тэатра, каб яны змаглі самастойна зрабіць выбар. Сцэна тэатра — маленькая і вельмі спецыфічная, таму дэкарацыі спектакляў падыходзяць практычна да любой пляцоўкі”.
Галоўны рэжысёр Мазырскага драматычнага тэатра імя Івана Мележа Раман Цыркін узгадаў сваю даўнішнюю пастаноўку “Калі б Адам не саграшыў…” — фарс па матывах п’ес “Конскі партрэт” і “Пісаравы імяніны” У.Галубка і Л.Родзевіча. Ён прапаноўваў зрабіць пракат гэтага спектакля па аграгарадках у зімовы перыяд, калі працы ў вёсцы зведзены да мінімуму. Аднак гэтай ідэі не наканавана было спраўдзіцца.
“Мы да гэтага часу не змаглі аднавіць увесь рэпертуар пасля леташняга пажару, які здарыўся ў тэатры. А гэта — касцюмы, дэкарацыі, рэквізіт. У цяперашні час выязная дзейнасць тэатра абмежавана паказам казак у дзіцячых летніках раёна.
Выезд — справа затратная, бо гэта аднадзённыя сутачныя, памножаныя на колькасць артыстычнага і тэхнічнага персаналу. А заправіць бакі гаручым з улікам кіламетражу “туды — назад”, адлічэнні на амартызацыю аўтатранспарту? Няма свайго аўтобуса і грузавіка — дадавай сюды кошт арэнды. Калі спектакль прадаецца па білетах, то трэба заплаціць свой працэнт пазаштатным распаўсюджвальнікам на месцах. І аўтарскія адлічэнні аўтару п’есы ды пастановачнай групе: рэжысёру, мастаку-пастаноўшчыку і стваральніку арыгінальнай музыкі.
Розніца паміж зборам і выдаткамі трапляе ў “засекі” тэатра. Кожны кіраўнік устанаўлівае сваю планку рэнтабельнасці. Апускацца ніжэй — значыць працаваць сабе на страту. Урэшце, выязная дзейнасць тэатраў — гэта хутчэй сацыяльная палітыка, звязаная з арганізацыяй вольнага часу ў тых месцах, якія ніяк не падыходзяць пад вызначэнне “культурны цэнтр”. Нельга не сказаць і пра асветніцкае ды адукацыйнае значэнне. І самае галоўнае — кожнаму тэатру ў сілу спецыфікі даведзена пэўная колькасць спектакляў, якую неабходна адпрацаваць за год. Ёсць яшчэ фінансавы план, план па гледачах. І гэтыя паказчыкі пакуль ніхто не збіраецца адмяняць.
…Памятаю час, калі ў разліковым лістку акцёра меўся радок кшталту “за складанасць працы пад час выездаў”. Гэта зразумела — час у дарозе , не зусім звыклыя ўмовы размяшчэння ў так званых грымёрных. Потым гэты радок замянілі чымсьці іншым. Стабільным засталіся штодзённыя выязныя. Цяпер гэтая сума складае 30 тысяч рублёў. Ці хапае яе тады, калі выезд уключае два спектаклі — ранішні і вячэрні — або пераезд з кропкі на кропку — пытанне рытарычнае. Таму пра матэрыяльныя выгоды персаналу ад “сельскіх гастролей” казаць не выпадае.
Ды і спектакль губляе некаторыя свае якасці на выездзе. Асаблівасці пляцоўкі часам прымушаюць перакройваць пастаноўку ў працэсе — уваходы, выхады, мізансцэны, адсутнасць неабходнага для стацыянарных умоў зацямнення і выканання ўмоў светлавой партытуры. Усё тое не спрыяе узнаўленню на новай пляцоўцы эфемернай з’явы, якая называецца атмасферай спектакля. І яшчэ. Адзін малады калега, адпрацаваўшы два гады па размеркаванні ў маладзечанскім тэатры, адмовіўся ад прапановы супрацоўнічаць і надалей на дагаворнай аснове. Ён казаў пра тое, што не супраць прыязджаць з Мінска і іграць свае нешматлікія ролі. “Але выпраўляцца на выезды — гэта жэсць!“ А што казаць акцёрам, якія жывуць у горадзе і часцяком вяртаюцца праз іх дадому бліжэй да апоўначы?
А што да рэпертуару, які ставіцца адмыслова для жыхароў аграгарадкоў… Дык ці ёсць у ім месца адказнасці за эстэтычныя крытэрыі, актуальнай гаворцы пра час, раскрыццю акцёраў па-новаму, гульні ў форму?.. Дый ці стануць “запарвацца” адміністратары, маркетолагі, каб з улікам названага дакладна падаваць і прадаваць такія творы на розную аўдыторыю? Відавочна, што не. Таму лік “лайтовых” спектакляў для аграгарадкоў мае ўзрастаць, хоць, на маю думку, падобнай катэгорыі сцэнічных твораў папросту не існуе.