Лідарка NAKA Анастасія Шпакоўская распавяла «Салідарнасці» пра палягчэнне болю, што дапамагае выжываць і як яе сабака прабіўся ў актрысы.

Фота перададзены суразмоўніцай «Салідарнасці»

Яе дэбют у якасці рэжысёркі са спектаклем «Эмігранты» паводле п’есы польскага драматурга Славаміра Мражэка адбыўся восенню ў Варшаве, а затым у Вільнюсе. Анастасія рада, што вырашылася, вельмі спадабалася само капанне ў матэрыяле, стварэнне вобразаў і цёплая ацэнка гледачоў.

— Цяпер рыхтуемся да спектакля ў Варшаве 21 лютага ў тэатры Potem-o-tem. Паралельна вядзём перамовы з тэатрамі Польшчы, каб паехаць у невялікі тур.

— Мражэк напісаў п’есу ў 1974-м. З Польшчы ён эміграваў у 1963-м, вярнуўшыся ў 1996-м. 33 гады па-за домам.

— Людзі, вымушаныя пакінуць свае дамы і з’ехаць, каб жыць і выжываць, вельмі падобныя. Незалежна ад таго, у якім часе гэта адбываецца, адкуль і куды едуць. Гэта вырваныя лёсы ў цяжкіх абставінах.

Мне спадабалася фраза, якой я ўяўляла нашых «Эмігрантаў»: «Любая трагедыя, якая доўжыцца занадта доўга, непазбежна ператвараецца ў камедыю».

Мы давялі некаторыя моманты да абсурду, што дало магчымасць пасмяяцца над самімі сабой і аблегчыць наш боль. Паглядзець на яго з іншага боку, у кантэксце таго, што гэта вечная гісторыя. Не толькі пра цябе, мяне і твайго блізкага.

Таму спектакль не сумны, але прымушае задумацца. І, як мне падаецца, вельмі глыбокі.

— Многія лічаць, што ўжо немагчыма і хопіць перажоўваць адно і тое ж, падзеі 2020-га. Спыняючы боль і слёзы табуіраваннем такіх тэм.

— Я ў чымсьці згодна. Тэма беларускіх пратэстаў, пра тое, якія мы малайцы, і колькі зрабілі, — для мяне, як гледача, таксама крыху вычарпаная.

Спектакль «Эмігранты» пра іншае, гэта не толькі гісторыя нашага 2020-га, не толькі пра беларускае.

Гэта не гісторыя лукашызму і дыктатуры. Гэта гісторыя пра людзей, якія ёсць, былі і будуць заўсёды. І тут, наадварот, іншы, тэрапеўтычны эфект у спектакля.

П’еса напісана паўстагоддзя таму, але актуальная і сёння. Не таму, што мы перажываем дыктатарскі рэжым і рэпрэсіі. А з прычыны таго, што заўсёды ёсць людзі, якія вымушаны пакідаць свае дамы і знаходзіць сябе ў новым жыцці.

— Напэўна вас крытыкавалі за тое, што спектакль беларускай рэжысёркі на рускай мове...

— Спектакль на рускай мове, бо эміграцыя шырэйшая за нашу беларускую сітуацыю. Я ведаю людзей, якія ваююць за Украіну, пацярпелі ад нападу Расіі. Але іх так не адварочвае ад рускай мовы, як тых, хто, як правіла, да гэтага ніяк не датычны.

Імкнуся думаць і шырэй, і глыбей. Не хачу жыць у свеце, дзе не будзе ні Пушкіна, ні Дастаеўскага, ні Чэхава, а Пуцін і Лукашэнка ўсё роўна будуць.

Для мяне заўсёды было важней, што чалавек гаворыць, чым тое, на якой мове. Я размаўляю на абодзвюх, прасоўваю беларускую, у мяне ў адзінай ёсць беларуская школа, якая існуе з 2020-га, дапамагаючы нашым дзецям на эміграцыі працягваць вывучаць беларускую мову, літаратуру і гісторыю Беларусі.

«Насамрэч фінансавай падтрымкі, як такой, у нас не было. Разлік на сябе»

— У галоўных ролях у «Эмігрантах» купалавец Зміцер Ясяневіч і лідэр «РСП» Павел Гарадніцкі. Чаму яны?

— З Паўлам мы даўно знаёмыя па музычнай лініі. З Дзімам вучыліся ў адзін перыяд часу ў Акадэміі мастацтваў.

Першапачаткова ідэя нашага спектакля, менавіта па п’есе Мражэка, зыходзіла ад Дзімы. Я пачытала, падумала і сказала «давай». І мы дадумаліся да Пашы.

— А як здарыўся ваш пераход ад акторкі да рэжысёркі?

— У мінскім тэатры імя Горкага я працавала з 16 гадоў. Больш за 44-е ролі. Пераехаўшы ў Літву, была ў трупе Віленскага тэатра з зусім іншай рэжысурай і іншым падыходам да тэатра. У нейкі момант усвядоміла, што я ўжо гатовая, і досвед дазваляе мне, не саромеючыся і не сумняваючыся ў сабе, брацца за рэжысуру і рабіць тое, што я адчуваю і магу.

— Год таму ў мінулым інтэрв’ю, распавядаючы пра канцэрты, вы казалі, што пра акупальнасць гаворка не ідзе. Выступленні магчымы дзякуючы падтрымцы добрых людзей. Стварэнне спектакля ці наўрад таннейшая штука. Дапамагаюць тыя ж людзі?

— На самай справе фінансавай падтрымкі, як такой, у нас не было. Было жаданне рабіць паўнавартасны спектакль, а не так, як гэта часта бывае на эміграцыі: без дэкарацый альбо з мінімумам. Таму прыйшлося разлічваць толькі на свае сілы і блізкае кола.

Камерцыйна гэта пакуль не зусім... Дакладней зусім пакуль не выгаднае прадпрыемства (усміхаецца). Улічваючы арэнду памяшкання, дзе мы граем, ганарары.

Каб хоць неяк зэканоміць, першы час ржпетавалі ў нас дома. Мая дачка дапамагае з рэквізітам, нягледзячы на свой юны ўзрост.

Пакуль мы толькі ўкладваемся. Спадзяемся, у далейшым атрымаецца з гэтай любімай і цікавай прафесіяй яшчэ і неяк зарабляць сабе на хлеб і жыццё.

«Мы, з усімі нашымі праблемамі, нават не звязанымі з эміграцыяй, усё роўна вельмі самотныя»

— Які быў самы нечаканы водгук?

— Я свядома ў спектаклі не даю адказаў на пытанні, што — гэта, а што — тое. І паколькі ў канцы няма адказу, мне было вельмі цікава паслухаць розныя водгукі.

Хтосьці ўспрымае літаральна і расказвае гісторыю сваёй эміграцыі. Хтосьці, наадварот, не адчувае глыбіні і кажа «о, як прыкольна тут вось прыдумана!»

Для мяне важней пачуць, калі людзі ўсё ж такі адчуваюць адзіноту, якая вельмі адчуваецца ў фінале спектакля. І рэагуюць непасрэдна на тое, што мы з усімі нашымі праблемамі, нават можа быць не звязанымі з эміграцыяй, мы ўсё роўна вельмі самотныя. І што чалавек — гэта такі велізарны свет, але ён існуе сам па сабе.

І калі мае думкі аб фінале сугучныя з уражаннямі гледачоў, гэта вельмі радасна і прыемна.

— Часта многім хочацца пракрычацца, дакрычацца ў гэтай сваёй адзіноце, якая раздзірае знутры. Як вы спраўляецеся? Можа, праз гады эміграцыі ў вас гэта ўжо прайшло?

— Мне здаецца, гэта ніколі не пройдзе. Проста з кожным разам прымае нейкую іншую форму. І казаць «спраўляешся» вельмі складана. У мяне няма адчування, што я спраўляюся. Ёсць адчуванне, што я навучылася неяк выжываць, і формула выжывання не мяняецца з гадамі.

Прырода, паветра, людзі і любімая справа, якую ты можаш і маеш магчымасць рабіць добра — гэтыя складнікі дапамагаюць вывозіць. А праявы адзіноты, адарванасці, гэтага адчування сябе заўсёды не дома, яно нікуды не дзяецца. Думаю, ні з гадамі, ні з дзесяцігоддзямі.

«Падчас рэпетыцый брэх і выццё маіх гадаванцаў даносіўся з усіх бакоў»

— Што сёння для вас самае складанае?

— Тое, што мы не разумеем, што будзе далей. Складана тое, што любая стратэгія падвяргаецца сумневу. Ты можаш здзяйсняць нейкія тактычныя крокі, і здзяйсняеш іх. Але ты не разумееш, у прынцыпе, што будзе далей.

І, канешне, калі ёсць адказнасць за дзяцей, а ў мяне іх двое, мая складанасць непасрэдна звязана з тым, што я не ведаю, што ім параіць па вялікім рахунку. Не разумею, якая будучыня іх чакае.

З нашай будучыняй ужо больш-менш прыкладна ўсё зразумела (нервова ўсміхаецца). А дзецям усё ж хацелася б лепшае жыццё. І стратэгічна вельмі складана зразумець, куды рухацца, як і што зрабіць, каб іх жыццё не было падобнае да нашага.

— Прам тузанула, што з нашым жыццём ужо «больш-менш усё зразумела». Не ўсе пагодзяцца. Некаторыя вераць, што губляць надзею нельга. Як казаў Уладзімір Пугач, яна — рухавік, і без яе толькі бессэнсоўнае існаванне. І таму, як толькі нешта памяняецца, ён будзе ў першым аўтобусе Варшава-Мінск, «проста імгненна».

— Спадзявацца на гэта важна і трэба, але гэта не тая надзея, якой можна жыць. Таму што, калі з году ў год гэты аўтобус за табой не прыязджае, можна проста страціць розум. Канешне, гэта калі-небудзь здарыцца. Але гэта не павінна быць штодзённай думкай, што вось-вось і вернемся.

Спадзявацца трэба толькі на тое, што ты можаш зрабіць, і што могуць людзі, якія працуюць з табой ці жывуць. У маім выпадку надзея толькі на тое.

Не ведаю, можа, Валодзя нешта ведае іншае, ці ў яго ўжо ёсць білет на гэты першы аўтобус (смяёмся). Але я ў любым выпадку буду за яго радая.

— Гумар — гэта тое, што выцягвае ў самыя цёмныя часы. Вы і ў спектаклі шмат што праз яго падаеце, тым больш і ў Паўла Гарадніцкага, і ў Дзімы Ясяневіча выдатнае пачуццё гумару. Раскажыце пра кур’ёзныя сітуацыі пры падрыхтоўцы спектакля.

— Быў вельмі цікавы пачатковы рэпетыцыйны перыяд, калі мы працавалі ў нас у доме, які здымалі. Мы тады яшчэ жылі ў прыгарадзе Варшавы, а ў мяне — два сабакі і кот. У асабліва драматычныя моманты сабакі думалі, што пагражае небяспека, і з усіх бакоў даносіўся брэх і выццё маіх гадаванцаў.

Адзін з сабакаў такім чынам атрымаў маленькую ролю ў спектаклі. Наша Юся ўсё ж такі прабілася ў актрысы, дзякуючы сваёй актыўнасці. Яна нават зафіксаваная на афішы і занятая ў адным эпізодзе, але вельмі вялікім (усміхаецца).

Падтрымаць першую беларускую анлайн-школу ва Украіне Анастасіі Шпакоўскай можна тут.