«Калі я ўпершыню прачытала пра японскае мастацтва kintsugi, то падумала: “Неяк занадта смела называць гэтую, ммм, форму актыўнасці мастацтвам”. Але час пераканаў мяне, што гэта выбітнае мастацтва, якое зразумеюць далёка не ўсе. 

Калі вельмі коратка, кінцугі — гэта калі пабіты посуд не выкідаюць, а склейваюць назад. І больш за тое — расколіны не маскіруюць, не хаваюць і не замазваюць пад колер фарфору. Іх падкрэсліваюць золатам!»

Піша Марыя Грыц і вучыць бачыць гэтае золата ў беларусах.

Марыя Грыц. Фота з асабістага архіва

Інструкцыя для жыцця 30+

Памятаю, як была на выставе кінцугі ў мастацкім музеі ў Менску. Так, яно выглядае прыгожа, але мне тады было сорамна за тое, што пабітыя кубкі і міскі не абы-дзе, а ў МАСТАЦКІМ МУЗЕІ БЕЛАРУСІ выстаўляюць. Тады, у юнацтве, я бачыла проста пабіты посуд, а не метафару.

Але чым старэйшая я раблюся, тым больш захапляльным становіцца для мяне гэты вобраз, метафара і гэтая эсэнцыяльнасць з’явы. Яе нават можна назваць інструкцыяй для жыцця 30+. 

Бо ў маладосці здаецца, што жыццё — гэта чароўная чаша. Цэлая. Бліскучая. Надзейная. Ты кідаеш яе ў заплечнік і думаеш, што галоўнае — не рабіць зла, не шкодзіць людзям, быць шчырым, добрым, чуллівым чалавекам і паступаць годна. Што ёсць нейкія правільныя рашэнні, правільныя людзі, правільныя маршруты, пасля якіх усё будзе добра і лагічна.

А потым жыццё раптам б’е гэтай чашай аб край стала.

І вось тут пачынаецца сапраўдная даросласць. Не з маршчын. Не з іпатэкі. Не з першай «сур’ёзнай» працы, машыны ці легальнасці алкаголю. Даросласць пачынаецца з першай вялікай расколіны, пасля якой ты ўжо ніколі не будзеш ранейшым чалавекам.

У кожнага гэта штосьці сваё.

Здрада блізкага чалавека, якая ные ў сэрцы ўсё жыццё. Страта дому, эміграцыя, развод, чыясьці смерць, хвароба, расчараванне ў сабе, настолькі моцны страх, што ўжо і не страшна... Такі момант, калі раптам разумееш, што свет значна больш крохкі, чым табе здавалася.

І самае цікавае, што нас амаль ніхто не вучыць, як гэта прымаць і як з гэтым жыць далей (даруйце сардэчна, дарагія псіхалагіні і псіхолагі, я страціла ў вас веру, бо гадавыя калупанні ў сваіх успамінах пра дзяцінства мне не дапамаглі).

Часцей выпадае чуць, што варта пацярпець, быць моцнымі, «сабрацца», «не расклейвацца», «трымацца». Нібыта галоўная задача чалавека — зрабіць выгляд, што нічога не адбылося.

Часам нават адбываецца падмена паняццяў.

«Я нават не эмігрантка...»

У Беластоку адкрыўся Дом Суседскі, дзе беларуская супольнасць разам з польскай могуць праводзіць розныя мерапрыемствы, лекцыі, майстар-класы і г. д. На сустрэчу з прадстаўніцай падатковай службы ці з эксперткай па запаўненні заявак на гранты яшчэ паспрабуй паспець зарэгістравацца! Гэта суперкласная пляцоўка, дзе падчас цікавай размовы ці супольнага гатавання людзі з вельмі рознымі жыццёвымі досведамі могуць знайсці агульную мову. 

Гэты дом адкрыла фундацыя «Вокны на Усход». Іх мэта — паказаць палякам і полькам, што «панаехалыя» — не ворагі, а цікавыя людзі, дапамагчы наладзіць сувязі і ў ідэале нават пасябраваць. Адна з рэчаў, прыдуманых фундацыяй, — пазбягаць словаў «эмігранты», «уцекачы» і да т. п., а называцца суседзямі. Новымі суседзямі. 

Мяне гэтая ідэя, поўная любові і прыняцця, спачатку скарыла. Але пазней я зразумела, што не хачу пазбягаць сапраўднага слова. Я — нават не эмігрантка, я — уцякачка. Са сваёй разарві-сэрца-гісторыяй, якую не хачу абнуляць, але і не даю ёй стаць нагодай, каб мне разваліцца на кавалкі. 

Так, жыццё не вядзе падлікаў і ўвогуле нікому нічога не гарантуе. Яно так круціць, што сабраць сябе назад у «ранейшую версію» ўжо проста немагчыма.

Беларускае кінцугі

Мне падаецца, у беларусаў увогуле ёсць сваё асаблівае кінцугі. Проста мы ніколі так гэта не называлі.

Памятаеце гэтыя кубкі са шчарбінкамі? Талеркі, якія склейвалі? Крэслы, што жылі трэцяе жыццё? Шкарпэткі з латкамі ніткамі іншага колеру? Майкі, што ператвараліся ў анучы, а пасля яшчэ ў штосьці карыснае?

Гэта было не пра модную сёння экалагічнасць. Гэта было пра досвед жыцця, у якім людзі вельмі добра разумелі каштоўнасць рэчаў. І не толькі рэчаў.

Фота з Вікіпедыі

Можа таму і беларуская культура ў цэлым вельмі пра «не выкідаць».

Не выкідаць памяць, нават калі яна балючая.

Не выкідаць людзей, хаця яны часам нібыта стараюцца, каб іх выкінулі.

Не выкідаць свае песні, нават калі яны ўжо даўно не ў трэндах.

Не выкідаць беларускасць, хаця бенефіты ад яе даволі сумнеўныя.

І, вядома, не пакідаць мовы сваёй, каб не ўмёрлі.

Апошнія гады паказалі мне гэта асабліва моцна. Колькі людзей цяпер жывуць з вялізнымі расколінамі ўнутры сябе? Колькі нас — людзей, якія страцілі звыклае жыццё, свае планы на будучыню, здароўе, стасункі, глебу пад нагамі? Колькі сем’яў цяпер раскіданыя па розных краінах? Колькі людзей вучацца жыць нанова…

І пры гэтым адбываецца нешта неверагоднае: людзі ўсё роўна працягваюць жыць.

Пякуць булкі. Вучаць дзяцей беларускай мове. Спяваюць песні. Робяць летнікі. Ствараюць суполкі. Садзяць памідоры на балконах. Закохваюцца.

Прыдумваюць неймаверныя праекты. Заводзяць новых сяброў.

Днямі ехала з таксістам-беларусам, разгаварыліся, як даўно знаёмыя родненькія душы. Я папрасіла яго аб дапамозе, прапанавала грошы, а ён дапамог і грошай не ўзяў. Пытаюся: чаму? Нікому тут салодка не жывецца. А ён мне ў адказ: дык мы ж усе тут сям’я. 

І так заблішчэла мне ў вочы гэтае золата з нашай агульнай трэшчыны, аж слёзы паліліся.

Вось яно, нашае золата ў расколінах.

Не адсутнасць болю. Не «поспех насуперак». А здольнасць пасля разбурэнняў усё адно абіраць жыццё.

Мне здаецца, у гэтым ёсць штосьці вельмі беларускае. Бо тут людзі стагоддзямі жылі паміж войнамі, межамі, зменамі ўлады, беднасцю і катастрофамі. І замест вялікіх лозунгаў проста працягвалі садзіць бульбу, будаваць дамы, нараджаць дзяцей, спяваць, паліць у печы, засцілаць абрусы на святы.

Нібыта працягваць жыць ужо само па сабе было формай заявы аб нескаронасці звычайнага і такога надзвычайнага чалавека.

Кінцугі прыгожае не таму, што расколіны зніклі. А таму, што іх перасталі саромецца.

Можа гэта і ёсць адна з галоўных дарослых мудрасцяў: прызнаць, што ты не цэлы. Што жыццё не цэлае. Што свет не цэлы і не справядлівы. І пры гэтым не перастаць любіць яго.

Бо, калі шчыра, усе самыя цікавыя людзі, якіх я ведаю, — трохі пабітыя. А то і не трохі, будзем шчырыя.

Людзі без расколін часта яшчэ проста не жылі па-сапраўднаму. 

А тыя, хто прайшоў праз страты, боль, выгнанне, расчараванне і ўсё роўна захавалі ў сабе пяшчоту да свету, — вось гэта ўжо сапраўднае золата.

Таму для мяне цяпер кінцугі — гэта ўвогуле не мастацтва захаваць сваю чашу ідэальнай, а мастацтва асцярожна сабраць сябе нанова.

І не хаваць швы.