16 верасня ў Беларусі вызвалілі 25 палітзняволеных. Лявон Вольскі радуецца за вызваленых і разважае пра тое, як у РБ працуе дзяржаўная сістэма гандлю людзьмі. Сістэма гэтая не новая, першых закладнікаў захапілі яшчэ ў 1990-я. Але цяпер схема ўдасканалілася...

Як дзяржава гандлюе людзьмі

Гандаль людзьмі — гэта добра ці кепска? Ну, безумоўна, кепска. Гэта злачынства. Ты ідзеш сабе па вуліцы, тут раптам цябе скручваюць, пхаюць у машыну, блякуюць дзьверы, прывозяць у цёмнае цеснае закратаванае памяшканьне, запісваюць з табою відэа і патрабуюць выкуп. 

Такімі гнюснымі рэчамі займаюцца адно крымінальныя структуры ці то неўраўнаважаныя нэрвовыя асобы, якія вырашылі ўмомант азалаціцца. І ў першым, і ў другім выпадку гэтымі структурамі ці то асобамі будуць шчыльна займацца ворганы аховы парадку, і пакараньне за такія рэчы, калі ўрэшце гандляроў знойдуць — вельмі суворае. Прыраўнанае да тэрарызму. 

Але калі падобным гандлем займаецца дзяржава — тут усё незразумелым чынам туманіцца, акцэнты размываюцца, фарбы блякнуць... 

Дзяржава бярэ ў палон закладнікаў. Выглядае ўсё гэтаксама, як і калі цябе скрадаюць на вуліцы ці то з уласнае кватэры прадстаўнікі крымінальнага сьвету — спартовыя людзі ў масках і са зброяй грузяць цябе ў аўто, пагражаюць, нахіляюць тваю галаву, каб не запомніў дарогі, ледзьве не да падлогі, прывозяць, выводзяць — і вось ты ўжо ў цесным задушлівым памяшканьні сярод такіх, як ты, скрадзеных разгубленых людзей.

Гандаль людзьмі. Малюнак Лявона Вольскага

Тэатральная пастаноўка, якую чамусьці называюць «судом»

Потым, праўда, пачынаецца іншы сцэнар, адрозны ад крымінальных выкраданьняў. Тыя «ворганы», якія мусяць бараніць закон і парадак, выстаўляюць табе абвінавачаньне. Дый не абы-якое, а ў эстрэмісцкай ці нават тэрарыстычнай дзейнасьці. Ты са зьдзіўленьнем даведваесься, што блог, у якім ты меў сьмеласьць пару разоў крытыкнуць парадак рэчаў у дзяржаве, мае ўсе прыкметы экстрэмізму (калі не тэрарызму!), што ты заклікаў да «зьвяржэньня існуючае ўлады», абражаў гонар і годнасьць першае асобы, заклікаў да варажнечы. Агулам, калі не падлучыцца чароўная фармулёўка «здрада дзяржаве», набяжыць гадкоў на дзесяць. 

Пракурор бліскуча (хаця і шарагова-стомлена) даказвае тваю неабвержную віну на тэатральнай пастаноўцы, якую чамусьці называюць «судом», і з гэтага часу ты робісься прадмэтам гандлю. На цябе можна абмяняць частку санкцыяў (не, я не памыліўся, ня «акцыяў», а менавіта санкцыяў) «Лакафарбы» ці то якога паперпраму.

Ты едзеш «адбываць пакараньне» ў папраўчую ўстанову, дзе да цябе з боку адміністрацыі будуць праяўляцца асаблівая ўвага і клопат — кожны твой крок, позірк, рух будуць пад пільным кантролем супрацоўнікаў. А гэта — вой якая нялёгкая доля...

Усё дагары нагамі

То-бок, усё наадварот, усё дагары нагамі. Тыя, хто мусяць змагацца з гандлем людзьмі, у нашым выпадку самі гэтым займаюцца — скрадаюць, прывозяць, кідаюць туды, дзе ты гадамі чакаеш, пакуль за цябе заплацяць выкуп. І ўсё гэта пры тым, што ты нічога такога ўжо крымінальнага не зрабіў, проста выказаў сваё меркаваньне...

Трэба разумець, што тыя «шрубкі сыстэмы», якія цябе забіралі, везьлі, білі і абражалі — яны проста выконвалі загад. Што не адмяняе іхнае правіны. Але галоўны вінаваты ў скраданьні й зьняволеньні людзей — вялікі ўпарадкаваны злачынны сындыкат. Дзяржава. І тыя (той?), хто ёй кіруе.

Удасканаленая схема з 1990-х

Гэтая схема працуе. Яшчэ зь 1990-х, калі маладая, але ўжо вельмі драпежная дзяржава захапіла першых закладнікаў. Тады быў распрацаваны дагэтуль дзейсны сцэнар: недэмакратычныя выбары — пратэсты — масавае ўзяцьцё людзей у закладнікі — санкцыі — гандаль закладнікамі з Эўропай і Злучанымі Штатамі — зьняцьцё часткі (ці то ўсіх — здаралася й такое!) санкцыяў. 

Цяпер схема ўдасканалілася — набіраюць закладнікаў, ідзе гандаль, частку палонных выпускаюць, але паралельна штодня скрадаюць новых і новых людзей, каб было кім таргавацца на наступных перамовах.

Гэтая схема — такая ж звычайная частка жыцьця РБ, як субсыдыяваная сельская гаспадарка, разьмеркаваньне пасьля навучальнае ўстановы ці то праўладная моладзевая арганізацыя. Для гэтай дзяржавы яна нармальная і цалкам натуральная, і зьнікне яна, калі зьнікне дзяржава — злачынны сындыкат і рэінкарнуецца ў новую, цывілізаванейшую форму.

Я рады за ўсіх, каму пашчасьціла гэтым разам выйсьці на свабоду

І ўсё ж-такі я вельмі рады, што на свабодзе Павал Белавус. Якія натхнёныя яны былі ў 2018-м, калі арганізоўвалі «БНР-100»! Павал, Антон Матолька, Эдуард Пальчыс, Франак Вячорка... Ім здавалася, што наперадзе — немінучае пацяпленьне, дэмакратызацыя, што яны нарэшце знайшлі агульную мову з чыноўнікамі, і ім ідуць насустрач...

Фота з Фэйсбука Асты Андрыяускене 

«Шрубкам сыстэмы» ніколі нельга верыць. Насамрэч арганізатараў тае ўрачыстасьці запомнілі і жорстка ім адпомсьцілі — да каго дацягнуліся. Павал кінуў на гэты алтар аж шэсьць гадоў жыцьця...

Нарэшце вызваліліся музыкі з Tor Band. Іх пасадзілі за творчасьць — за песьні. Гэта першы ганебны выпадак у сучаснай беларускай гісторыі — музыкаў судзілі за іхныя творы і на астачу гнюсна канфіскавалі «сродак зьдзяйсьненьня злачынства» — гітары.

Вызваленыя беларускія палітвязні разам з Джонам Коўлам у Літве. Фота: ПЦ «Вясна»

Я рады за журналістаў і выдаўцоў, за мэдыямэнэджэраў, за музыкаў, за былых міліцыянтаў (да іх у дзяржавы асаблівае стаўленьне — як да здраднікаў), за валянтэраў, адміністратараў тэлеграм-каналаў і ўсіх-усіх-усіх, каму пашчасьціла гэтым разам выйсьці на свабоду.

Яны ўсе — разумныя адукаваныя людзі і, магчыма, зь іхнай дапамогай мы здолеем нарэшце зруйнаваць ганебную схему гандлю людзьмі, якую колькі ўжо дзесяцігоддзяў выкарыстоўвае дзяржава — злачынны сындыкат.

Лявон Вольскі, Budzma.org

*Меркаванне аўтараў рубрыкі «Калумністыка» можа не супадаць з меркаваннем рэдакцыі. Калі вы таксама хацелі б выказацца па актуальнай для Беларусі тэме, пішыце нам на razam@budzma.org