Фрагмент інтэрв’ю лаўрэаткі Нобелеўскай прэміі Святланы Алексіевіч амерыканскаму літаратурнаму часопісу The Paris Review апублікавала «Медуза». У інтэрв'ю пісьменніца разважае пра тое, чаму каханне — гэта таксама вайна, чаму беларуская рэвалюцыя самая прыгожая, чым адрозніваецца пісьмовая руціна ў эміграцыі ад Мінска

Святлана Алексіевіч у Вільні ў 2025 годзе, Фота: «Белсат»

— Пра каханне кнігу вы працягваеце пісаць?

— Я запісала інтэрв’ю трыста. Хтосьці напэўна скажа: «Ой, як добра, што ты пішаш кнігу аб каханні, гэта будзе так радасна! Не пра вайну ўжо». А каханне — гэта таксама вайна, толькі з сабой, наогул з многімі. Таксама не такая простая гісторыя.

Вось адна жанчына мне казала: «Я нават не ведаю, што такое каханне. А што гэта такое?» — у чалавека двое дзяцей, муж. Гэта значыць, я да гэтай працы падыходжу і адыходжу. І матэрыялы для кнігі засталіся на той кватэры, у Мінску, і на лецішчы. Гэта нічога не зробіш.

— Чаму вы з’ехалі з Мінска?

— Беларуская рэвалюцыя. Мусіць, самая прыгожая рэвалюцыя, у ёй было нешта ідэалістычнае. Жанчыны выходзілі ў белых сукенках, з кветкамі. Я была ў Каардынацыйнай радзе па пераадоленні палітычнага крызісу. Нас было сем чалавек, усіх, акрамя мяне, арыштавалі.

Насамрэч народ падняўся сам, без ніякай ад нас дапамогі, а мы былі ў хвасце падзей. Асабіста я баялася крыві. Не хацела, каб гінулі нашыя хлопцы. Там былі фатаграфіі, мне прыносілі, калі так збівалі, што ад хлопцаў проста абрубкі мяса былі. Я нават здзівілася, адкуль набраліся гэтыя людзі, якія маглі вось так збіваць, у першы дзень.

Пасля начавалі ў мяне дыпламаты па чарзе, жонкі іх прыходзілі, цэлы дзень былі. Чорныя аўтобусікі кружылі па вуліцах, стаялі ля пад’езда. Калі сталі тэлефанаваць нейкія незразумелыя людзі, стала зразумела, што трэба з’ехаць. І вось мне дапамог нямецкі пасол.

Я не забудуся, як мне тэлефанаваў знізу кансьерж і супакойваў: «Святлана, я вас выведу праз гаражы». Прыбіральшчыца тэлефанавала: «Не выходзьце. Каля ліфта чужыя людзі. Мусіць, вас чакаюць». У цёмныя часы добрыя людзі таксама ёсць, мы не здагадваемся, як іх шмат. Ой, часам без слёз не магу ўспамінаць.

— Калі вы жылі ў сябе дома, ваша пісьмовая руціна была іншай, чым цяпер?

— Я ж не змянілася, я тая ж. Але тут яшчэ я не адразу прыехала за стол. Тут я больш думаю, чым сяджу і пішу, а тым больш яшчэ шмат чаго ад гэтага нерва ў мяне залежыць. Дадумваю пасля ўсяго, што адбылося за апошнія 10 гадоў.

Вось, напрыклад, калі рэвалюцыю разганялі, мужчын гвалтавалі больш, чым жанчын. Ледзь што: «Ды ты яму палку ў дупу, хай замоўкне». Або вось у Маскве на антываенным мітынгу паэт Арцём Камардзін чытаў вершы антываенныя, і яго згвалтавалі гантэляй. Распавядалі пра аднаго начальніка міліцыі, які патрабуе, каб заўсёды на ўчастку была бутэлька шампанскага.

Жанчыны — зразумела, з жанчынамі робяць тое, што заўсёды рабілі. А з мужчынамі гэтак шмат гэтага не рабілі. Што гэта за новыя такія рэчы? Адкуль вось гэтая нянавісць у людзях бярэцца, так? Усё ж гэта цікавая тэма.