Тое, што беларуская мова мае статус дзяржаўнай у Беларусі — факт, які, аднак, застаецца сёньня выключна на паперы. Зрэшты, і афіцыйнае двухмоўе ў нашай краіне — гэта таксама… фікцыя. Чаму? Распавядае Валера Руселік у сваёй рубрыцы «Прыдарожны пыл».

Зараз скажу фразу, якую ну дакладна чуў — і неаднойчы! — літаральна кожны беларускамоўны беларус у Беларусі.

А У НАС ДВА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКА!

І пляваць на тое, што тытульная мова, то-бок нацыянальная мова тытульнай нацыі — адна. Пляваць на тое, што роўнасьць абедзьвюх дзяржаўных моваў замацаваная ў Канстытуцыі.

ДА ПЛЕВАТЬ, ГОВОРИТЕ ПО-РУССКИ! У НАС ДВА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКА!

Хаця калі ў нас дзьве дзяржаўныя мовы, то чаму менавіта па-расейску? Дайце мне адукацыю, чытацкі білет у бібліятэку, навіны на афіцыйных тэлеканалах, фільмы ў кінатэатрах і г. д. — па-беларуску!

Дзяржаўная двухмоўнасць стала інструментам расеізацыі беларусаў

Прыкрая дадзенасьць. Замацаваная на паперы дзяржаўная двухмоўнасць у жыцьці даўно сталася ў Беларусі адзінарасейскамоўнасьцю. Інструмэнтам для яшчэ хутчэйшай расеізацыі беларусаў і зьнішчэньня ўсяго свайго.

Як той казаў, пусьці казла ў агарод.

Ну, а дзе зьнікае мова, там зьнікае і гістарычная памяць. І вось ужо мы чуем, як па растаптаным матчыным кветніку топчуцца бязродныя манкурты: маўляў, «всё равно все говорят по-русски — зачем эта ваша мова?», «все говорят по-русски — это тоже наш родной язык», «беларусы говорят по-русски — так исторически сложилось».

А ЧЕГО ТЫ НА БЕЛАРУССКОМ? ГОВОРИ НОРМАЛЬНО — ПО-РУССКИ!

Таксама знаёмы выраз, праўда?

«Приём граждан» ёсьць, а вось прыём грамадзянаў — не прадугледжаны. Фота: brt.by

І ўжо не працуюць ня толькі закон, які нібыта гарантуе роўнасьць для беларускай мовы («слушайте, иногда не до законов!»), але і элемэнтарная лёгіка. Да прыкладу, вось давайце палову школ зробім беларускамоўнымі — ну бо ў нас жа моўная роўнасьць, праўда? Давайце надрукуем падручнікі па хіміі, матэматыцы, фізыцы таксама й па-беларуску — няхай будзе роўная магчымасьць і выбар, праўда? Давайце палову паседжаньняў розных там дэпутатаў і чыноўнікаў абавяжам весьці па-беларуску і г. д.

Ну лягічна ж, праўда?

Вось толькі да тае лёгікі і роўнасьці — як да Кіеву пешкі. Штораз адкульсьці з-пад плоту вылазіць якая-небудзь чарговая звар’яцелая «інфаказачка бондарава» і пачынае енчыць пра дыскрымінацыю… расейскае мовы: маўляў, вось у дзіцячым садку дзяцей навучылі слову «дзякуй», а ў нейкім бары ў Менску жартам прапанавалі зьніжку для беларускамоўных — каравул, прыціскаюць!

Усё вакол — спрэс па-расейску, але толькі хоць хтосьці рыпнуўся на тэму падтрыманьня беларушчыны — скандал, ату яго!

Вось вам і дзьве дзяржаўныя мовы. Вось вам і роўнасьць.

Канада — прыклад сапраўднага афіцыйнага двухмоўя

Апалягеты расейшчыны ў нашай краіне, якія зацята змагаюцца з тымі, хто выступае за статус адзінай дзяржаўнай беларускай мовы, таксама ківаюць у бок іншых краін: маўляў, а вось у Швайцарыі ці якой-небудзь Канадзе — таксама некалькі дзяржаўных моваў, таму і ў нас няхай гэтак будзе — пакіньма ўсё, як ёсьць!

Вось толькі, сказаўшы «а», чаму б не сказаць і «б»? Сапраўдная замацаваная на дзяржаўным узроўні шматмоўнасьць выглядае зусім інакш, чым у Беларусі.

Да прыкладу, згаданая Канада й сапраўды афіцыйна зьяўляецца двухмоўнай — англа-франкамоўнай — краінай. Гэткі статус замацаваны за правінцыяй Ню-Брансвік. А ў Квэбэку, у якім жыве каля чвэрці ўсіх канадцаў, для 80 адсоткаў зь якіх француская — родная, менавіта яна выступае ў якасьці адзінае афіцыйнае.

Як гэта працуе на практыцы? Вось вам зусім нядаўні прыклад. Генэральны дырэктар нацыянальнай авіякампаніі Air Canada Майкл Русо пакідае сваю пасаду ў выніку… моўнага скандалу, які выбухнуў пасьля трагедыі ў Новым Ёрку, дзе самалёт авіякампаніі быў сутыкнуўся з пажарнай машынай, у выніку чаго загінулі два пілёты.

Адзін з пілётаў быў франкамоўным жыхаром Квэбэку. Дый сама авіякампанія Air Canada месьціцца таксама ў гэтай франкамоўнай правінцыі. Між тым Майкл Русо, якога і раней былі папракалі за няведаньне францускае мовы, запісаў спачуваньні блізкім загінулых пілётаў… толькі па-ангельску! Не ўратавалі сытуацыю нават франкамоўныя субтытры пад відэа. У справу ўмяшаўся нават прэм’ер-міністар Канады Марк Карні, які назваў адстаўку дарэчнай і падкрэсьліў, што новы кіраўнік нацыянальнай авіякампаніі абавязаны (!) валодаць і ангельскай, і францускай мовамі.

І аніякага «у нас два государственных языка! Говорите по-английски!», уявеце сабе! Таму што калі ў нейкай мовы ёсьць дзяржаўны статус, то дзяржава абавязаная гэты статус забясьпечваць. Абавязаная — і кропка!

Пакладзеце гэтую гісторыю на беларускую глебу — вось вам і розьніца паміж сапраўдным афіцыйным двухмоўем і той пародыяй на двухмоўе, якая ў нашай краіне даўно ператварылася ў расейскамоўнае «двуязычие».

 Валера Руселік. Фота з архіву аўтара

Ну і апошняе. Насамрэч прыклад з Канадай паказвае нам ня толькі тое, якім мае быць сапраўднае афіцыйнае двухмоўе.

У адрозьненьне ад гэтае заакіянскае краіны, у Беларусі няма нейкіх небеларускіх рэгіёнаў, дзе кампактна жывуць пераважна небеларусы. Таму аніякага сэнсу для існаваньня дзяржаўнага двухмоўя ў нашай краіне няма. Замест пошуку згоды паміж рознымі супольнасьцямі мы стаім зусім перад іншым выклікам — захаваць нацыянальную згоду паміж беларусамі, а таксама ўласна нашую нацыянальную тоеснасьць.

Калі вы працуеце ў Літве, вы можаце падтрымаць «Будзьма беларусамі!», пералічыўшы нам 1,2% ад сваіх падаткаў. Вам уласна гэта не будзе каштаваць анічога.

Вось як можна гэта зрабіць.