Па-постмадэрнісцку іранічна і дзівакавата ветліва ў суботу, 28 сакавіка, распачаўся 12-ты фестываль кароткаметражных фільмаў «Нефільтраванае кіно», які адкрыў яго нязменны арганізатар і падзвіжнік Аляксандр Мартынюк.
Нязменны арганізатар і падзвіжнік Аляксандр Мартынюк адкрывае фестываль "Нефільтраванае кіно-2026" у Варшаве
Задуманы ў сярэдзіне 2010-х як мінскі кінаклуб эксперыментальных стужак, якія часта не ўкладаліся ў агульнапрынятыя межы, «Нефільтраванае кіно» стала пляцоўкай дыялогу замежных аўтараў з беларускім гледачом.
Вайна і жорсткая дзяржцэнзура на ўзроўні рэпрэсій павінны былі прыкрыць кінафестываль канчаткова, але на дзіва зрабілі яго мацней. І ўжо трэці год ён, як гамэраўскі Адысей, плавае з паказамі па розных гарадах і краінах: Літве, Польшчы, Германіі, Фінляндыі і г. д. Сёлета паказы ў межах фестывалю яшчэ пройдуць у Берліне, Вільні, Хельсінкі.
У Варшаве падчас «Нефільтраванага кіно» 28 сакавіка паказалі некалькі эксперыментальных праграм: «Скрозь гукі сірэнаў», прысвечаную страхам і эмоцыям гарадскога жыцця, і «Прыручаныя алгарытмы», у якой стужкі зроблены пры дапамозе камп’ютарных тэхналогій і штучнага інтэлекту.
Спынімся падрабязней на фільмах трэцяй праграмы, якая і адкрыла фестываль — «Блізкія адлегласці». У ёй арганізатары спалучылі стужкі беларускіх і польскіх аўтараў на ўніверсальныя і зразумелыя людзям па абодва бакі мяжы тэмы.
«Не бойся са мною», рэжысёрка Моніка Клімкевіч-Дудзец
Паказ пачаўся з ігравой стужкі пра беларуска-польскае памежжа «Не бойся са мною» польска-славацкай рэжысёркі Монікі Клімкевіч-Дудзец. Яе знятая ў Варшаўскай кінашколе дыпломная праца распавядае пра складанасці і выклікі беларуска-польскага памежжа.
На глухім Падляшшы жыве смелая 12-гадовая Воля, якая дапамагае бацьку-памежніку, алкаголіку і лудаману, перадаваць з Беларусі кантрабандныя цыгарэты. Іх у якасці грошай выкарыстоўвае Антэк — мясцовы малады бандыт, які па нядзелях служыць у касцёле, а па вечарах зарабляе грошы ва ўласным салоне ігравых аўтаматаў. Сітуацыя абвастраецца, калі Воля замест цыгарэт прыводзіць з сабой эмігранта, які праз мяжу спрабуе трапіць у Германію да сваякоў.
«Не бойся» — гэта ўжо далёка не першы польскі фільм на тэму эмігранцкага крызісу, штучна распачатага беларускімі ўладамі ў 2021 годзе. Аўтарка стужкі не спрабуе ўдавацца ў перадумовы сітуацыі, а толькі прапануе ставіцца да ўцекачоў не па законе, а праз гуманістычныя прынцыпы. Тыя прынцыпы, якія ўсё менш запатрабаваныя не толькі ў сучасных беларускіх ці польскіх палітыкаў, але і ў большасці сучасных еўрапейскіх.
«Вера», рэжысёрка Ганна Суліма
Больш драматургічна глыбокай і менш павучальнай апынаецца «Вера» — ігравы эцюд беларускай рэжысёркі Ганны Сулімы.
У ёй распавядаецца пра быт той самай Веры — набожнай, эмацыйна халоднай і да фанатызму педантычнай 80-гадовай жанчыны. Яна цалкам кантралюе свой быт, распарадак дня і нават паводзіны свайго сына Кірыла, які спрабуе пярэчыць і пасуе перад уладарнай маці. Аднойчы адна побытавая нязручнасць — перагарэлая лямпачка ў ванным пакоі — цалкам ламае крохкую ідылію жыцця валявой пенсіянеркі.
З выгляду звычайная побытавая гісторыя, «Вера» насамрэч працуе на полі вялікіх мастацка-антарапалагічных метафар пра чалавечую інфантыльную веру ў паўсюднасць і нязломнасць кантролю. І паказвае, як пагоня за ім разбурае спачатку самога чалавека, потым яго жыццё і, урэшце, жаданне кантраляваць. Уважлівы глядач пабачыць любы прыклад з жыцця ці навакольнага асяроддзя, галоўнае толькі паспрабаваць яго заўважыць.
«Вера» атрымалася зграбнай і шматабяцальная працай, якую хацелася б пабачыць у поўнаметражным фармаце. І пажадана ў мінскім кінатэатры.
«Скажы сыр», рэжысёрка Кіра Альшэўская
У нечым сугучны па паднятых «Верай» тэмах апынуўся трылер «Скажы сыр» беларускай рэжысёркі, што працуе пад псеўданімам Кіра Альшэўская.
У ім маладая сям’я сутыкаецца з сачэннем з боку беларускіх спецслужбаў — і ўсепаглынальнай любоўю да спажывання сыру.
Выкананы ў выглядзе паранаідальнага і трывожна-абсурднага эцюда, «Скажы сыр» адпачатку задумваўся як эпізод з будучага фільма, калі на яго знойдуцца грошы з боку донараў. Пры адсутнасці ўцямнай гісторыі праект працуе хутчэй на ўзроўні эмоцый, заглыбляючы гледача ў тыя адчуванні, якія пражываюць апошнія 6 гадоў беларусы ва ўмовах рэпрэсіўнай сістэмы аўтарытарнага рэжыму.
«Кафэ», рэжысёр Арсень Алейнік
У стужцы «Кафэ» кінематаграфіст-пачаткоўца Арсень Алейнік эксперыментуе з лічбавай анімацыяй і мантажом, распавядае ультракароткую рамантычную гісторыю спаткання хлопца з дзяўчынай, якая напісала нумар тэлефона на люстэрку прыбіральні.
Рэжысёр захоплівае гледача візуальнай формай нетыповай анімацыі, што спалучае зярністасць кінастужкі і аб’ёмныя 3D-вобразы персанажаў. А вось з аповедам зразумелай гісторыі пакуль атрымліваецца не вельмі — бачна, што тут практыкі дакладна не хапае.
«xCUTx», рэжысёр Віталь Стужка
«xCUTx» рэжысёра Віталя Стужкі, як і «Кафэ» Алейніка, — яшчэ адна піжонская студэнцкая праца, знятая на 16-мм стужку, за яскравай формай якой хаваюцца куртатыя сэнсы.
У ёй мантажор, палячы цыгарэту і мантуючы стужку, раптоўна апынаецца на снежным полі з нажніцамі ў руках. Спроба ўцячы адтуль прыводзіць мужчыну да высновы, што пад снегам хаваецца люстэрка.
Мастацкая алегорыя кіно як люстэрка чалавечага жыцця існуе роўна столькі, колькі і само мастацтва. «xCUTx» яшчэ раз фанабэрыста прагаворвае агульнавядомыя ісціны, каб быць умомант забытай, як толькі кароткія тытры скончацца на экране.
Больш змястоўнымі апынуліся анімацыйны працы маладых аўтарак.
«Чалавечнае», рэжысёрка Лена Ле
У працы «Чалавечнае» мінская фатографка, кінарэжысёрка, а цяпер і аніматарка Лена Ле з дапамогай малюнкаў распавядае пра чалавечы шлях за марай, якая тут увасоблена ў выглядзей яркай зоркі. Імкненне за ёй непазбежна патрабуе ад чалавека пераадольвання сябе і самаахвярнасці. Атрымалася філасофская прытча, якая нібы сышла з нататніка вашага маўклівага, але шчырага сябра.
«Заўтра мяне вы тут не ўбачыце», рэжысёрка Аляксандра Чабоцька
На больш зразумелыя эмігрантам тэмы разважае аніматарка Аляксандра Чабоцька. У яе, напэўна, вельмі аўтабіяграфічным фільме «Заўтра мяне вы тут не ўбачыце» маленькая дзяўчынка займаецца вельмі дарослымі справамі — адказвае на пытанні на польскай мове, каб атрымаць від на жыхарства, падае дакументы ў эміграцыйную службу. А сама ўвесь час летуценіць ва ўспамінах, пакуль, як галоўны герой фільма «Бёрдмэн», не вылятае праз адчыненае акно ў нябесы, услед за сімпатычным канём, якога сустрэла раніцай на трамвайным прыпынку.
Настальгічна-терапеўтычны настрой «Заўтра» дазваляе сябе адчуць чалавекам у бюракратычнай руціне эміграцыі, уздыхнуць глыбей і працягваць жыць далей.
«Лузер», рэжысёрка Аляксандра Куцтэн
Закрыла праграму падлеткавая меладрама «Лузер» беларускай рэжысёркі Аляксандры Куцтэн, якая жыве і вучыцца ў Польшчы.
15-гадовая скейтерка Мела шукае блізкасці з рознымі хлопцамі, бо яе бацька — інтэрнет-гуру ў сэкс-адносінах — не цікавіцца яе жыццём. Але размова з апантаным кар’ерай сваяком прыносіць дзяўчыне заспакаенне і ўпэўненасць ва ўласных сілах.
У Кутцэн атрымалася прыстойная і сучасная стужка аб неабходнасці кантакту бацькоў і дзяцей, з мяккім гумарам і візуальнымі знаходкамі. Хацелася б, каб такія гісторыі аўтары здымалі на радзіме для сваёй моладзі, а не польскай, расійскай ці любой замежнай. А пакуль глядзім тое, што ёсць.
Бонус
Бонусам распавяду пра яшчэ некалькі беларускіх прац, не паказаных у Польшчы, якія трапілі ў праграму «Пад ціскам». Яе ў красавіку пакажуць у Вільні і яшчэ адным горадзе.
Галоўная прэм’ера тут «Свінгеры» Андрэя Кашперскага — пілотны эпізод пакуль не знятага камедыйнага серыяла ад стваральнікаў праекта «ЧынЧынЧэнел» і сатырычнага серыяла «Працэсы».
У прасторы невялікага бара збіраюцца шасцёра жанчын і мужчын сярэдняга ўзросту, каб абмеркаваць секс-вечарыну. Але няёмкія спробы пазнаёміцца, зняць псіхалагічную напругу і трохі разняволіцца ні да чаго добрага не прыводзяць.
Адыход ад палітычнай публіцыстыкі ў бок побытавай камедыі стаў добрым крокам для шоуранераў Андрэя Кашперскаага і Міхася Зуя.
«Свінгеры» выглядаюць бадзёра, весела і аптымістычна, чаго вельмі бракуе беларускаму кіно, якое асцерагаецца камедыі як жанра, не ведаючы, як да яго падступіцца.
Пяшчотная анімацыя «Прама і па крузе» эмігранткі з Літвы Паліны Рамашкі наўпрост дэманструе ўсе складанасці адаптацыі бежанца ў новай краіне. Удалы прыклад для ўласнага разумення, што твае праблемы не ўнікальныя і з імі сутыкаюцца мільёны людзей, такіх жа, як і ты.
Ну і напрыканцы чарговая шчырая замалёўка «Аўтапартрэт у трыццаць» ад майстра мастацкіх правакацыяў Мікіты Лаўрэцкага.
Рэжысёр, седзячы на дрэве пасярод ракі, падчас дажджу перабірае на тэлефоне лічбавыя аватары, якія імітуюць яркія эмоцыі — ад смутку да гневу. З іх дапамогай ён спрабуе адзначыць сваю гаму пачуццяў ад, верагодна, наступілага новага этапу ў жыцці.
Не самы дрэнны спосаб сустрэць крызіс сярэдняга ўзросту, які дакладна зразумее моладзь, што вырасла ў атачэнні тэхналогій і японскіх мультфільмаў.
Тарас Тарналіцкі, Budzma.org
Калі вы працуеце ў Літве, вы можаце падтрымаць «Будзьма беларусамі!», пералічыўшы нам 1,2% ад сваіх падаткаў. Вам уласна гэта не будзе каштаваць анічога.
