Напрыканцы 2025 года беларускія выдаўцы за мяжой правялі апытанне сярод чытачоў беларускіх кніг. Яно не прэтэндуе на строгую статыстыку, але дазваляе ўбачыць цікавыя тэндэнцыі і — галоўнае — лепш зразумець свайго чытача. У выніку апытання атрымаўся «партрэт» чытача 2025 года.

«Адразу варта папярэдзіць: апытанне не адпавядала строгім статыстычным нормам. Па-першае, яно ахапіла «цёплую» аўдыторыю, а гэта можа даваць скажоныя вынікі», — звяртае ўвагу Ілля Андрэеў, прадстаўнік выдавецтва Gutenberg Publisher. 

Акрамя таго, ананімны эксперт выказаў некалькі заўваг, якія варта ўлічыць у будучыні. Тым не менш апытанка спрацавала і як форма зваротнай камунікацыі.

«Здаецца, некаторыя людзі ўпершыню задумаліся: чаму кнігі? Чаму менавіта на беларускай мове? Як выдаўцы бачаць свайго пакупніка і з якімі праблемамі сутыкаюцца? У выніку апытання атрымаўся «партрэт» чытача 2025 года, што дапаможа выдаўцам, а магчыма, і аўтарам — дакладней трапляць у чытацкія густы і патрэбы», — кажа Ілля Андрэеў.

Вынікі апытання

• Беларускі чытач/ка ўсё яшчэ выбірае папяровую кнігу на беларускай мове (замежны перакладны бэстселер або кнігу вядомага беларускага аўтара). Чытае адну, а часам дзве кнігі ў месяц. На тры—чатыры папяровыя кнігі ў яго спажывецкім кошыку прыпадае адна электронная.

• Звычайны «кніжны кошык» выглядае прыкладна так: адна кніга фікшн, другая — ад беларускага класіка, трэцяя — навуковая (гістарычная, нон-фікшн або каля таго), і яшчэ адна — па сітуацыі: фантастыка, кніга для дзяцей або «для душы» (паэзія).
• Прымаючы рашэнне аб набыцці кнігі, чытач хоча або ўжо ведаць аўтара, або атрымаць параду — ад блогераў ці знаёмых. Цікава, што кніжныя прэміі саступаюць гэтым «матыватарам». (Можа варта мець адзнаку «Кніга года па меркаванні чытачоў»? Не абавязкова глабальную — напрыклад, у межах апытання ад выдаўцоў).
• Зручней набываць кнігі анлайн. Але чытач/ка не ўпускае магчымасці купіць кнігу і на мерапрыемствах, на аўтарскіх сустрэчах або ў афлайн-крамах. Мяркуючы па адказах, кошт не мае вырашальнага значэння — галоўнае, каб кніга была цікавая.
• Часам у узнікае ўсім вядомае пытанне: «Што б такога пачытаць?». І тут адказ даволі відавочны: або сусветны бэстселер (навукпоп, самаразвіццё і інш.), або моцная кніга добрага беларускага аўтара. Каб было цікава — і, пажадана, карысна.
• Аглядаючы свае паліцы, кожная чацвёртая з апытаных асоб думае: як я буду гэта перавозіць падчас чарговага пераезду. Тым не менш працягвае купляць — каб патрымаць, каб быць часткай, каб практыкаваць мову і г.д.

Магчыма, галоўная выснова такая: разам з фарміраваннем беларускага выдавецкага ландшафту «расце» і сам чытач — становіцца больш уважлівым, патрабавальным і крытычным. І гэта, напэўна, добры знак.

Больш падрабязна чытайце па спасылцы.