1 823 200 000 000 даляраў — сума, якую налічыў Дзяржаўны камітэт маёмасці РБ у якасці шкоды, нанесенай краіне нацыстамі. Выглядае як рахунак. З нацыстаў гэтую суму з чарадой нулёў не страсеш, а вось з Германіі — «можна паспрабаваць»...
Справа пра генацыд беларускага народа, заведзеная пяць год таму, нарэшце падышла да фіналу. Нашкодзілі? Плаціце! У фінальную суму закалькулявалі нават ускосную шкоду: «упушчанаю выгаду» — зніжэнне нацыянальнага даходу ў ваенныя і паваенныя гады.
Амаль два трыльёны — сума з адзінаццаццю нулямі. Цікава, ці ўлічылі ўлады РБ ужо сплочаныя немцамі кампенсацыі? Выплаты з ФРГ, калі што, ішлі ўсе пасляваенныя гады. Ці падлічаная праца нямецкіх вайсковапалонных у Беларусі? Вывезенае трафейнае «дабро»?..
«...Можно собрать еще 3–4 тысячи вагонов»
Нагадаю, што вывозіць нямецкае абсталяванне, збожжа, тэхніку, электрастанцыі, масты ды нават галоны са спіртам пачалі яшчэ да завяршэння вайны. Паўсюдна, куды заходзіла Чырвоная Армія — пачынаўся вываз «дабра». Усім гэтым займаўся «Особый комитет ГосКомитета Обороны», адмыслова створаны яшчэ ў 1943 годзе.
У красавіку 1945 года, пакуль баі яшчэ працягваліся, кіраўнік БССР Панамарэнка пісаў Малянкову: «...В пределах 2-го и 3-го Белорусских фронтов собрано и подвезено к станциям с участием наших людей более 1000 вагонов сельскохозяйственного инвентаря, и можно собрать еще 3–4 тысячи вагонов».
Пагрузка трафейнага нямецкага аўтамабіля ў савецкі самалёт, 1945 г.
І гэта — кропля ў моры, бо сапраўдны «дзірбан» пачаўся пасля падзення Берліна. Дэмантаж нямецкай прамысловасці трываў да 1 ліпеня 1948 года — тры гады! Гэта столькі ж па часе, колькі трывала нямецкая акупацыя Беларусі.
Адных электрастанцыяў у Саюз было вывезена — 96. Але БССР атрымала — мінімум: 33 500 адзінак абсталявання — гэта ўсяго 2,2% агульнага аб’ёму, вывезенага ў СССР. Там улік ішоў на мільёны: толькі жывёлы было вывезена — мільён вагонаў!
Супрацоўнік НКУС назірае за поўным дэмантажом станкабудаўнічага завода Schiess Defried паблізу Дзюсельдорфа ў савецкай акупацыйнай зоне для адпраўкі ў СССР. 1946 год / Фота: Histclo
У 1946 годзе па Мінску ездзіла 17 «трафейных» трамваяў і ўсяго 4 савецкіх. Абсталяванне для Мінскага велазавода, аўтамабільнага завода, трактарнага завода (МТЗ) — нямецкае. «Трафейныя» аўтобусы ў Гомелі хадзілі да 1960-х. А на затоне Сожа ў Гомелі да нядаўняга часу яшчэ ржавела нямецкая баржа — яе спісалі толькі ў 1999 годзе. Нават мензуркі на Гомельскім піўзаводзе — нямецкай вытворчасці.
Сапраўдная «ўпушчаная выгада»
Спіс бясконцы, бо якое прадпрыемства ні вазьмі — абсталяванне будзе нямецкае. Ад асіповіцкай гідраэлектрастанцыі да фабрыкі піяніна імя Молатава ў Барысаве (тая самая фабрыка, дзе выпускалі піяніна «Беларусь», якія стаялі ў кожнай кватэры).
А самае прыкрае, што распараджаліся гэтым улады БССР часцяком бяздарна.
Увесну 1947 года на Мінскі радыёзавод трапіла 8000 нямецкіх радыёпрымачоў. Але... не было эксперта, каб прыняць і ацаніць. Прымачы захоўваліся на пляцоўцы пад адкрытым небам і... марнелі.
Добрушская папяровая фабрыка атрымала больш за 1000 вагонаў абсталявання з Германіі (!), але — там не ведалі, куды яго падзець. Таму раздавалі іншым прадпрыемствам ці грузілі на склады з земляной падлогай. Кожны год яго ўцэньвалі і — спісвалі. Нават колькасць вывезеных у БССР нямецкіх трактароў штогод падазрона змяншалася. Чаму? Бо іх не ўмелі (ці не хацелі) чыніць, таму — спісвалі. Саўмін БССР не мог нічога з гэтым зрабіць... Вось вам і «ўпушчаная выгада».
Колькі каштуе Усходняя Прусія?
Прыклад Германіі — унікальны ў сусветнай гісторыі. Краіна, якая не лічыць сябе спадкаемцам «Рэйху» — дзесяцігоддзямі выплочвала і надалей выплочвае адшкадаванні за грахі нацыстаў: усім, па ўсім свеце.
Немагчыма сабе ўявіць, каб Гішпанія плаціла адшкадаванні перуанцам ці філіпінцам. Бюджэт Францыі ніколі не выцягне адшкадаванняў былым французскім калоніям. Туркі наўрад ці будуць кампенсоўваць армянам кошт генацыду 1915-1916 гадоў. І так далей — якую краіну ні вазьмі.
Ці вось — Расія. Краіна лічыць сябе спадкаемцам СССР, але ніколі не плаціла кампенсацый за грахі СССР. Хоць па логіцы, калі ты прымаеш у спадчыну актывы, то прымаеш і пасівы — даўгі. Дзе ж тады кампенсацыі для фінаў, эстонцаў, літоўцаў, латышоў, палякаў, крымскіх татараў...? Цікава, якія б там фігуравалі сумы? А колькі каштуе Усходняя Прусія, якая «пад шумок» стала Калінінградскай вобласцю?
Кёнігзберг у 1930-я гады. Перайменаваны ў Калінінград у 1946 г. Фота: farm6.staticflickr.com
Пытанне, калі ўрэшце генпракуратура РБ пачне расследаванне савецкіх злачынстваў у Беларусі і выставіць рахункі Маскве — рытарычнае. Ніколі. Бо рахункі выстаўляюць тым, хто прызнае свае гістарычныя памылкі і плаціць. Тым, хто памылак не прызнае, рахункаў не выстаўляюць. Яны — самі іх выстаўляюць. Усім навокал.
Алесь Кіркевіч, Budzma.org
*Меркаванне аўтараў рубрыкі «Калумністыка» можа не супадаць з меркаваннем рэдакцыі. Калі вы таксама хацелі б выказацца па актуальнай для Беларусі тэме, пішыце нам на razam@budzma.org
________________________________________________________________________
Калі вы працуеце ў Літве, вы можаце падтрымаць «Будзьма беларусамі!», пералічыўшы нам 1,2% ад сваіх падаткаў. Вам уласна гэта не будзе каштаваць анічога.
