Я часта выглядаю як чалавек з пазітыўным настроем. Усміхаюся, жартую, планую, арганізую нейкія авантуры, рыхтую святы, прыдумляю праекты, расцягваю гарызонты планавання. Часам людзі кажуць: «Ты такая аптымістка, Як ты можаш дагэтуль верыць у лепшае?»

А я і не веру. 

Марыя Грыц. Фота з асабістага архіва

Я зусім і не аптымістка, а хутчэй, рэалістка з багатым жыццёвым досведам і вялікай нагледжанасцю на кепскае. Мой пазітыў не з веры ў светлую будучыню. Ён з дакладнага разумення, што можа быць горш. Нават не «можа», а «хутчэй за ўсё» і значна горш. Бо я ўжо гэта бачыла.

Пазітыў як інструмент выжывання

Год таму я вырашыла пайсці вучыцца на санітарку. Па-першае, каб хоць крыху пампануць польскую мову, а па-другое — каб разумець, як дзейнічаць, калі чалавек ужо знямоглы: не можа ўстаць, памыцца, есці самастойна.

Мы трэніраваліся на ляльках: як пераварочваць цела, як карміць праз зонд, як быць побач з чалавекам, які ўжо амаль не мае сілаў. І вось калі ты цэлую суботу і нядзелю пхаеш трубкі ў розныя часткі лялькі, то потым выходзіш на вуліцу — і так смачна дыхаеш, так лёгка ідзеш, так прыемна размаўляеш, ясі, п’еш і астатняе. Самастойна сябе абслугоўваць — насамрэч кайф!

Бо гэтая хітрая старасць чакае амаль усіх. Знямогласць можа быць літаральна за рагом дома. Як і страшныя дыягназы, якія за апошнія гады людзі атрымлівалі не ў апошнюю чаргу праз нервовы стан і пастаянную напругу.

А пакуль самастойна нясу лыжку да ўласнага рота — я радая! Не з наіўнасці і ружовых акуляраў, а з адчування маштабу акалічнасцяў жыцця.

Калі ведаеш, як выглядае «горш»

Я часам калачуся, калі чую: «Трэба думаць пазітыўна, і ўсё наладзіцца». Гэта мілая ідэя працуе толькі да першага сур’ёзнага сутыкнення з рэчаіснасцю.

Я не веру, што «ўсё будзе добра». Я перакананая, што «будзе такая ср**а, што мы яшчэ будзем узгадваць гэтыя часы, як мой утульны 2018 год». 

Бо во, да вайны цяпер рукой падаць. Мы гадамі за ёй назіраем, дапамагаем, удзельнічаем — хай нават псіхалагічна, — і я ўсё роўна не магу да яе прызвычаіцца. Да яе жахаў, бясспыннага болю і пакутаў.

Я памятаю, як бабуля казала мне ў дзяцінстве: «Калі пачнецца вайна, Марыйка, хавайся ў яму ад снарадаў, бо двойчы ў адно месца не падаюць». Яна казала гэта так будзённа, што мяне тады працінаў вусціш.

А цяпер вось, вайна літаральна за плотам. І на гэтым фоне, калі ты прачынаешся на той жа падушцы, на якую кладзешся спаць, — гэта ўжо не дробязь, а тое, што варта адзначыць.

Рэзкі гумар і цёплая гарбата

Мой пазітыў часта выглядае як жарт. Сухі, з экзістэнцыйным прысмакам. Гэта не ад адсутнасці эмпатыі (наадварот, я вельмі люблю людзей, як бы яны не намагаліся дамагчыся адваротнага), а ад лішку досведу.

Днямі мне давялося сустрэцца з дзвюма кабетамі, якіх у снежні вывезлі з беларускіх турмаў. Мы сядзелі ў кавярні, пілі гарбату, і яны казалі, як ім няёмка быць тут, у цяпле і бяспецы, калі іхнія сяброўкі засталіся ў катавальнях, у мароз, без цёплай вопраткі і нармальнага стаўлення.

Я тады іх суцяшала: наперадзе ў іх яшчэ сваё выпрабаванне — усе колы эмігранцкага пекла, новае жыццё, новыя сувязі, новыя пачаткі. Не варта параўноўваць, каму з вас горш.

Але, калі шчыра, тая гарбата стала смачнейшай. Бо я разумею: не факт, што маё жыццё заўсёды будзе дазваляць мне піць гарбату ў цёплым месцы з добрай кампаніяй.

Пазітыў без ілюзій

Цяпер я знаходжуся ў Пушчы, разам з цудоўнымі людзьмі. Адзін з маіх праектаў — дзіцячы лагер — дорыць унікальны час не толькі дзецям, але і дарослым, якія бяруць удзел у ім.

Зімой у нас было шмат прыгодаў. Мароз не шкадуе нічога. Замерзлі трубы з гарачай вадой — добра, што хоць халодная была. Размарозілася гарачая, о, цяпер увогуле можна баляваць. Дзеці выбілі шыбу — якое шчасце, што самі не параніліся. Занозы, сваркі, крыўды — выпраўляльна. Бо мы ў цяпле, сытыя і дагледжаныя. Астатняе — выправім.

У нас ёсць печка. Ёсць дзе сагрэцца і ёсць дзе схавацца. Не ў бацькоўскім доме і не ў матчынай хаце, але дах над галавой ёсць. Паветраныя змеі лётаюць на зімовым ветры. Ёсць смех, ёсць радасць, якую мы прыносім людзям.

Аказваецца, паветтраныя змеі лётаюць і ўзімку. Фота з інстаграма зімніка "Зубровыя сцежкі"

І гэта вялікая, велізарная нагода цешыцца. Бо нават чорту не вядома, як складзецца далей наш лёс і лёсы гэтых дзівосных наступных людзей, хто побач. Сёння было выдатна, а заўтра паглядзім.

План як форма супраціву

На лета ў мяне вялікія планы. Вы, бадай, ужо ведаеце пра Крыж Каралевы Сафіі і беларускі пірацкі флот. Калі я адкрывала рахунак на гэтую авантуру, адзін абазнаны ў рэаліях жыцця чалавек спытаў: «Чаму ты так упэўненая, што ўсё атрымаецца?»

А я і не ўпэўненая.

Мне проста вельмі хочацца, каб сярод усяго таго, што мы чытаем у навінах, у нас была доўгая прыгода. Не пра пакуты, а пра авантуру. Пра шлях, рух, вецер, гісторыю. Калі атрымаецца — гэта будзе грандыёзна.

А калі не — што ж, я паспрабавала.

Дарослы пазітыў

Я не думаю, што ўсё будзе добра. Я думаю, што пакуль не зусім дрэнна, мы маем маральны абавязак жыць. Таму я і хапаю ротам паветра, каб паспець пажыць хоць цяпер, пакуль тое-сёе яшчэ працуе.

Смяяцца. Планаваць. Піць гарбату. Варыць сыр. Запускаць змеяў і будаваць ледзяныя іглу з дзецьмі. Брацца за авантуры. Бо калі стане горш — у нас хаця б застануцца ўспаміны пра тое, што было цёпла, смачна, смешна і па-сапраўднаму. 

А гэта ўжо не мала.

Марыя Грыц, Budzma.org

*Меркаванне аўтараў рубрыкі «Калумністыка» можа не супадаць з меркаваннем рэдакцыі. Калі вы таксама хацелі б выказацца па актуальнай для Беларусі тэме, пішыце нам на razam@budzma.org