Гісторык і архівіст Дзяніс Лісейчыкаў адшукаў у дакументах базыльянскага ордэна звесткі пра гісторыю звона, на якім можна пабачыць як герб віленскага біскупа, так і малітву на царкоўнаславянскай мове, піша «Наша Ніва» са спасылкай на старонку гісторыка ў Фэйсбук.

Свірскі звон з выявай укрыжаванага Ісуса ў атачэнні херувімаў, пакладзены каля сцен касцёла. Фота: з сацсетак

Сёння гэты помнік беларускага ліцця мастацкага XVIII стагоддзя захоўваецца на тэрыторыі касцёла Святога Мікалая ў Свіры Мядзельскага раёна. Масіўны артэфакт вагой 900 кілаграмаў быў адліты майстрам Амброзіем Янам Патунам у 1701 годзе.

Асаблівасцю звона з’яўляецца эклектыка яго аздаблення. Цэнтральную частку ўпрыгожвае выява абраза Маці Божай Жыровіцкай, а па верхнім краі ідзе кірылічны надпіс на царкоўнаславянскай мове — малітва «Больш годную пашаны за херувімаў і без параўнання больш слаўную за серафімаў...». Акрамя кірылічнага тэксту, унізе змешчаны лацінскі подпіс майстра і герб «Стрэмя». Лацінскія ініцыялы вакол герба ўказваюць, што ён належыць Канстанціну Казіміру Бжастоўскаму, тагачаснаму віленскаму біскупу.

Свірскі звон упрыгожаны рэльефным дэкорам, у тым ліку выявай Маці Божай з дзіцем і скіпетрам, аточанай ззяннем і херувімамі. Фота: фэйсбук Лісейчыкава

Разбіты і адліты нанова з дапамогай біскупа

Тлумачэнне гісторыі артэфакта знайшлося ў дакументах базыльянскага ордэна 1710‑х гадоў. Дзяніс Лісейчыкаў адшукаў там апісанне званоў манастыра ў Жыровіцах, дзе пра стварэнне «свірскага» звона гаворыцца наступнае:

«Другі [звон] «Канстанціус», спраўлены і адліты коштам манастыра, а высілкамі тагачаснага жыровіцкага настаяцеля святой памяці айца Канстанціна Вітапольскага, у 1660 годзе. <...> Гэты звон разбіты і пераліты 14 ліпеня 1701 года <...> да яго прыклаў 50 талераў віленскі біскуп Канстанцін Бжастоўскі, таму ён зноў пад іменем «Канстанціус» і з гербам айца біскупа адліты».

Такім чынам у назве звона ўшанаваны адразу два іерархі-цёзкі, уніяцкі і каталіцкі.

Уверсе па звоне праходзіць пояс з царкоўнаславянскім надпісам «частнейшую херувім і слаўнейшую воістіну серафім...», унізе — выявы абраза Маці Божай Жыровіцкай і герба «Стрэмя» віленскага каталіцкага біскупа Канстанціна Бжастоўскага. Фота: фэйсбук Лісейчыкава

Лёс звона-падарожніка са Свіры

Якім чынам жыровіцкі «Канстанціус» з цягам часу пакінуў родны манастыр і апынуўся далёка на поўначы, у Свіры, пакуль застаецца загадкай. У ХХ стагоддзі яго лёс склаўся драматычна. У 1982 годзе, калі савецкія ўлады па-варварску пераабсталёўвалі свірскі касцёл пад заводскі цэх, помнік атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Пэўны час ён захоўваўся ў Смаргонскім гісторыка-краязнаўчым музеі, пакуль у 1990 годзе яго не вярнулі вернікам.

Сёння масіўны артэфакт з-за атрыманых пашкоджанняў ужо не можа выконваць сваю прамую функцыю і вісець на званіцы. Цяпер ён спачывае на зямлі каля муроў касцёла.