Цікавіць нацыянальная тэма ў беларускім кіно, але не ведаеце з чаго пачаць? Нястрашна! Кінаэксперт склаў для @radakultury падборку з 5 (+2) адметных фільмаў, якія можна паглядзець у сеціве проста цяпер.
«Акупацыя. Містэрыі»
Пачаць знаёмства з беларускім кіно раім ці з самага канца. Або самага пачатку, тут як паглядзець. Культавыя «Акупацыя. Містэрыі» рэжысёра Андрэя Кудзіненкі здымаліся доўга ды пакутліва, амаль тры гады. Але, калі нарэшце выйшлі на экран, то нарабілі шуму: паказ на Ратэрдамскім кінафэсце, фактычная забарона, а потым паспяховая прэм’ера на радзіме... «Не было ніколі беларускага кіно. І не будзе» — фраза з пралогу стужкі, што стала мемам. Постмадэрнісцкае падарожжа па акупаванай Беларусі 1943 году абарочваецца тут сапраўдным трыюмфам ды нараджэннем новага беларускага, сапраўды нацыянальнага погляду на кінематограф.
Кастусь Каліноўскі і ў савецкай Беларусі быў Кастусём Каліноўскім — бясспрэчным героем, сімвалам барацьбы за незалежнасць краіны і нацыі. Нямая ды чорна-белая стужка 1928 году (з сучаснай агучкай Сяргея Пукста) успрымалася гледачамі сто год таму як відовішчны прыгодніцкі экшэн. Прыгоды ў стылі авантурных раманаў спалучаюцца з непаўторнай атмасферай кіно 1920-х, а яшчэ з унікальнымі кадрамі старога, неразбуранага бальшавікамі ды вайной Менска ў ролі Вільні ХІХ ст.
Фільм, што мусіў стаць савецкай агіткай супраць «панскай Польшчы», глядзіцца сёння як найсучаснейшая сатыра. Змаганне вучняў віленскай беларускай гімназіі за сваю нацыянальную годнасць ды волю прадстаўленае тут у выглядзе вострасюжэтнай драмы. Адзін з пачынальнікаў беларускага кіно Юрый Тарыч стварыў узорную стужку часоў нямога кіно. «Да заўтра» — яскравая дынамічная гісторыя з выкарыстаннем максімуму прыёмаў «мантажу атракцыёнаў». Безумоўна, найлепшы фільм рэжысёра і выбітны сведка часоў нямога кінематографа.
Кадры здымак беларусаў стагадовай даўніны (лакацыі з гэтых кадраў цяпер у складзе расійскай Браншчыне) добра вядомы спецыялістам-этнографам. На іх захаваліся ўнікальныя этнаграфічныя элементы: строі, абрады, гульні. Напрыканцы 1990-х лідар нацыянальнага кіно Віктар Аслюк склаў з архіўных здымкаў асобны фільм, што стаў філасофскім разважаннем пра лёс беларускай нацыі. Фільм адмыслова агучаны кампазітарам Алегам Янчанкам і вакалам Тацяны Мархель. Адзін з самых пранікнёных ды ўдумлівых позіркаў у глыбіню беларускай душы.
Адзін з самых яскравых аўтараў беларускага кіно Валянцін Вінаградаў паказваў найноўшую гісторыю беларусаў не з пункту погляду афіцыйнай ідэалогіі. Ды ў дадатак яшчэ і ў абсалютна авангардным ды мадэрнісцкім для сваіх часоў стылі. Таму і быў у выніку вымушаны з’ехаць з краіны з забаронай здымаць на беларускай кінастудыі. «Лісты да жывых» расказваюць пра змаганне з акупантамі, спецслужбамі ды карнікамі розных адценняў. Рэдкі выпадак, калі патрыятызм ды гераізм паказаныя ў кіно без пафасу ды ўпрыгожванняў.