Год таму, 6 жніўня 2022 года, у Лондане з’явілася выдавецтва «Скарына», якое паставіла сабе за мэту працягваць традыцыю беларускага эмігранцкага кнігадруку, адлюстроўваць, умацоўваць творчы патэнцыял беларускага замежжа ды будаваць плённую супрацу з творцамі ў Беларусі. Наколькі атрымалася рэалізаваць гэтую мэту, можна зрабіць выснову, пазнаёміўшыся з вынікамі працы выдавецтва за год. Заснавальнікі «Скарыны» распавялі таксама і пра тое, якія кнігі выйдуць у выдавецтве ў бліжэйшы час.
Якія кнігі ўжо выйшлі
«Пачуццё адказнасці за нашу агульную справу і перакананне ў тым, што ў сучасным свеце шляхі культуры не павінны абмяжоўвацца дзяржаўнымі межамі было важным матывуючым фактарам» — адзначаюць заснавальнікі і рэдактары выдавецтва. Сярод іх — Ігар Іваноў (Лондан), Уладзіслаў Гарбацкі (Вільня), Караліна Мацкевіч і Ганна Комар (Лондан), Таццяна Астроўская (Марбург).
Ганна Комар, паэтка і пісьменніца
Першымі кнігамі «Скарыны» сталі паэтычны зборнік Ганны Комар «Мы вернемся», а таксама пераклад Агатангела Крымскага «Бэйруцкія апавяданьні». Першыя прэзентацыі кніг выдавецтва адбыліся ў Вільні ў кастрычніку 2022 г.
Дзе набыць: У кнігарні "Скарына", на сайтах Amazon і Lulu, у Вільні – у беларускім цэнтры (Віленская, 20). Электронная кніга: Apple Books, Google Play Books
У лістападзе 2022 г. «Скарына» выдаў незвычайную кнігу прозы Уладзіслава Гарбацкага «Mercks Graz!», якая складаецца з аднайменнай рамантычнай аповесці і падарожных нататках з аўстрыйскага Грацу.
«Найпрыгажэнная віцебская гаворка і нечаканыя паралелі з Віцебскам ствараюць шматслойны эфект: гістарычная аповесць пра Грац ХVII стагоддзя, насельніцтва якога было сцёртае паляндрай, успрымаецца праз прызму беларускіх гаворак, амаль сцёртых расейскай каланіяльнай палітыкай», — адзначаюць у выдавецтве.
Дзе набыць: У кнігарні "Скарына", на сайтах Amazon і Lulu, у Вільні – у беларускім цэнтры (Віленская, 20). Электронная кніга: Apple Books, Google Play Books. Аўдыёкніга: audiobooks.by
«Mercks Graz!» Уладзіслава Гарбацкага
На каляды 2022 г. выйшаў каляндар з ілюстрацыямі Паўла Севярынца: увесь прыбытак ад продажу быў перададзены ў фонд падтрымкі палітвязняў.
У гэты ж час выйшла кніга «Belarus Knockin’ at the Vaticanʼs Door», выдадзеная разам з групай Хрысціянская візія. У творы на ангельскай мове распавядаецца пра беларускіх палітвязняў-хрысціян і аналізуецца ватыканская палітыка адносна беларускіх пратэстаў 2020 г. Кніга патрапіла ў Еўрапарламент, у рукі царкоўных іерархаў, журналістаў, палітыкаў і актывістаў.
«Яна (кніга)— наш унёсак у справу клопату пра тых, хто пацярпеў за лепшую будучыню для Беларусі» — кажуць выдаўцы.
Увесну 2023 г. выйшлі тры зборнікі паэзіі — багаслоўская «Літургія часу» Алеся Дуброўскага, «Corpus Vile» Артура Камароўскага і дэбютны зборнік «Выпадак» Дзмітрыя Рубіна.
З гэтымі творамі рэдакцыя «Скарыны» здзейснілі тур у Варшаву, Тбілісі і Батумі.
«Кожная з тых сустрэч была вельмі адметнай. У Тбілісі нам разам з суродзічамі атрымалася адсвяткаваць Дзень матчынай мовы ў традыцыйным лонданскім фармаце — чытаннем паэзіі на розных мовах. А ў Батумі суродзічы — большасць з іх на валізах і з часовай візай у чаканні на наступны этап у сваім жыцці — хацелі пачуць пра амаль 80-гадовую неперарыўную гісторыю беларускай супольнасці ў Брытаніі», — узгадваюць у выдавецтве.
Літаратурная вечарына ў Варшаве
У чэрвене «Скарына» прадставілі творы, прысвечаныя квір-культуры: «Песьні тралейбусных рагуляў» і «Mercks Graz!» Уладзіслава Гарбацкага, і «Corpus Vile» Артура Камароўскага. Гэтая падзея супала з Месяцам годнасці і талерантнасці (Pride Month) у Брытаніі.
«Нам радасна пашыраць абсяг літаратуры, уводзіць новыя тэмы, адлюстроўваць багацце беларускай жыцця» — адзначаюць у выдавецтве «Скарыны»
Па слядах беларускіх пратэстаў і вайны ва Украіне ў ліпені выйшаў паэтычны зборнік-фотаальбом — «Bloodlands 20/22 Belarus/Ukraine», падрыхтаваны паэтам Алесем Плоткам, фатографамі Алесем Пілецкім і Станіславам Крупажам.
Некалькі дзён таму ў друк быў здадзены раман француза Франка Варжака «Чысты баранок». На думку выдаўцоў, гэта раман рэдкай эстэцкай моцы і шчырасці. Твор меў поспех у чытачоў і амаль суцэльнае маўчанне ад крытыкаў, агаломшаных тэмай кахання падлетка да свайго настаўніка.
«Скарына» шукае новыя формы
Выдаўцы «Скарыны» адзначаюць, што яны паспрабавалі стаць таксама і выдавецтвам-актывістам, якое шукае новыя тэмы і прасторы, працуе з дасведчанымі аўтарамі і пачаткоўцамі, і пераасэнсоўвае мову, якою ствараецца літаратура. Вакол «Скарыны» сабралася невялікая каманда рэдактараў і іншых супрацоўнікаў, у тым ліку ў Беларусі, каму цікава быць часткай асветніцкага праекту ды «казаць непрамоўленае або — наўмысна ці ненаўмысна — забытае».
Франк Варжак, калі пачуў пра «Скарыну», напісаў, што выдаваць кнігі, як і пісаць іх — гэта акт супраціву.
«Гэтым ён прыгожа акрэсліў значэнне беларускага кнігадруку сёння, як мы разумеем яго: руйнаваць цэнзуру і абмежаванні свабоды творчасці ў беларускім кантэксце, і быць пляцоўкай для вольнага абмену думкамі ў свеце, дзе, на жаль, з’яўляецца ўсё больш эфектыўных сродкаў кантролю», — падкрэсліваюць у выдавецтве.
Кнігі выдавецтва «Скарына» даступныя ў папяровым, электронным і аўдыё-фарматах. З Беларусі можна без праблем набыць электронныя выданні.
Чаго яшчэ чакаць ад «Скарыны»?
Ужо вельмі хутка свет пабачыць беларускі пераклад паэтычнай кнігі «Рэспубліка глухіх» Іллі Камінскага, а таксама «Мінскага дзённіка» Юлі Цімафеевай. Рыхтуецца беларускамоўны варыянт кнігі «Anarchy in the UKR» вядомага ўкраінскага пісьменніка Сяргея Жадана. У кастрычніку выйдзе анталогія беларускай ЛГБТК- літаратуры «Мальцы выходзяць з-пад-кантролю». Бліжэйчым часам з’явіцца новы паэтычны зборнік Сяргея Сыса.
Выдавецтва таксама паспрабуе сябе ў навуковай і навукова-папулярнай літаратуры ды супрацоўнічае са Скарынаўскай бібліятэкай у Лондане, каб скарбы гэтай установы сталі больш даступнымі ўсім: пачынаючы ад малавядомых працаў Вацлава Ластоўскага да адзінага ў свеце рукапіснага зборніка вершаў Ларысы Геніюш. Таксама ідзе праца над выданнем пра гісторыю беларускіх шахмат Вольфа Рубінчыка.
Увосень кнігі «Скарыны» можна будзе пабачыць на Кангрэсе даследчыкаў Беларусі ў Гданьску, на вечарынах фестывалю «Прадмова» — адзначаюць у выдавецтве.